Een bonus voor leerkrachten in moeilijke scholen

27-05-2014 | Noura El-Jafoufi

De oproepen om leerkrachten financieel te belonen, ook en misschien wel vooral die leerkrachten die negatief staan tegenover hun leerlingenpopulatie, schieten bij mij in het verkeerde keelgat

Hoe het begon

Leerkrachten in moeilijke scholen moeten een financiële bonus krijgen. Met deze stelling ging 13 mei ll. het verkiezingsprogramma ‘het beloofde land’ (Een )van start. Een idee dat enkele dagen voordien werd gelanceerd door professor Dirk Jacobs (ULB). Om een idee te geven waar professor Jacobs zich professioneel voor inzet citeer ik letterlijk Wikipedia “Hij is een van de Belgische specialisten op het vlak van politieke participatie van etnische minderheden, integratiebeleid en onderwijssociologie. Voor de Koning Boudewijn- stichting maakte hij analyses van de prestaties van allochtone leerlingen in de PISA-onderzoeken en wees hij op het grote probleem van reproductie van sociale ongelijkheid in het Belgische onderwijs, zowel aan Vlaamse als aan Franstalige kant.” We kunnen dus spreken van een specialist ter zake betreft onderwijs en ongelijkheid. Naar aanleiding van het Pisa-onderzoek 2012 lanceerde professor Jacobs het idee om leerkrachten in moeilijke scholen bonussen te geven. In volle verkiezingstijd werd het idee door politieke partijen opgepikt. En zo werd het bonusmonster op ons neergedaald.

Pisa-onderzoek 2012

PISA (Programme for International Student Assessment) is de meest gekende internationale vergelijkende studie qua prestaties van leerlingen. Het onderzoek wordt sinds 2000 met een driejarige cyclus wereldwijd uitgevoerd in 65 landen die 90% van de wereldeconomie behelzen. Naast de prestaties van 15-jarige wordt er ook nagegaan in welke mate de socio-economische situatie of origine een invloed hebben op prestaties van leerlingen (pisa, 2012). Uit het onderzoek blijkt dat Vlaanderen sterk scoort in het algemeen maar dat de verschillen tussen de sterk-presteerders en zwak-presteerders enorm groot zijn. Het onderwijssysteem in Vlaanderen heeft dus met enorme kwaliteitsverschillen te kampen. Het Pisa-onderzoek toont ook aan waar de verschillen liggen: op basis van socio-economische status van een leerling of origine is er een systematische achteruitstelling in ons onderwijssysteem. Dit werd wederom bevestigt in de resultaten van Pisa 2012 (pisa, 2012).

De juf krijgt extra geld om van mij te houden

Zoals eerder vermeld suggereert professor Jacobs als antwoord hierop om leerkrachten in moeilijke scholen een bonus te geven. Uit onderzoek blijkt dat ‘moeilijke’ scholen een groot leerkrachtenverloop kennen, ziekteverzuim is er hoger en heel wat beginnende leerkrachten stoppen binnen de vijf jaar in het onderwijs. Nu is mijn vraag, is een bonus hier een remedie tegen? Heeft onderzoek dit aangetoond? Zijn er voorbeelden van te vinden in het buitenland? Wat onderzoek wel heeft aangetoond is dat leerkrachten een negatiever perceptie hebben van moslimleerlingen in scholen waar deze leerlingen in grotere aantallen aanwezig zijn (Loobuyck, 2010). Ook al betreft het om een minderheid binnen een minderheid illustreert deze vaststelling dat er wel degelijk sprake is van stigmatisering van leerlingen op leerkrachtenniveau. Hebben we het over alle leerkrachten? Nee zeker niet. Het is een tendens die verder onderzoek vereist. De oproepen om leerkrachten financieel te belonen, ook en misschien wel vooral die leerkrachten die negatief staan tegenover hun leerlingenpopulatie, schieten bij mij in het verkeerde keelgat. Als het misgaat in bepaalde scholen kunnen we ons dan niet beter richten op de interactie tussen leerkrachten en leerlingen in plaats van één van beide onderwijsactoren te stigmatiseren. Het is niet mijn bedoeling om leerkrachten te viseren. Maar de leerlingen als moeilijk bestempelen?

Onderzoeksjournalistiek versus riooljournalistiek

De reportagemakers in het programma ‘het beloofde land’ over de bonus voor leerkrachten gingen undercover. Wel, dat is hoe de reportage wordt voorgesteld. Kobe Ilse gaat van start met de puntjes op de i te plaatsen: “1 op de 5 beginnende leerkrachten stopt binnen de eerste vijf jaar in het secundair onderwijs. Is het moeilijk om les te geven in een, euhum, school met een uitdaging? Een school met moeilijke leerlingen.” Vanaf dat moment gaat de reportage op hetzelfde elan verder. Nochtans blijven zoveel vragen onbeantwoord tussen de vaststelling en het gevolg dat de journalistiek er aan geeft. Hoeveel werkzekerheid heeft beginnend onderwijspersoneel? Moeten beginnende leerkrachten geen uren bijeen sprokkelen? Wat is het percentage leerkrachten dat van de ene interim naar de ander dwarrelt? Hoe zit het met collegialiteit en groepsdynamiek binnen het onderwijs? Maar nee, laten we vooral de focus bij de leerling leggen.

We hadden het dus over moeilijke leerlingen. De undercover school werd bij naam genoemd en de directeur werkte voor de camera mee aan de reportage. Ik heb daar toch wel vragen bij. Het betreft minderjarigen. Is er hierover gecommuniceerd met de ouders? In de aard van: jullie kinderen worden als moeilijk gebombardeerd op nationale televisie. Wat met de desbetreffende jongeren? Wat doet dit met hun zelfbeeld en vertrouwen in de school? Ik moet wel zeggen dat de schooldirecteur als grote smurf pleitte voor zijn leerlingen en leerkrachten: Leerkrachten willen kleinere klassen geen bonus en met engagement krijg je veel terug van de leerlingen. De reportage zoemt desondanks verder in op ‘de bonus’.

Verschillende politieke partijen kwamen aanbod, waar de meerderheid het voorstel niet steunt. Om terug te komen op het Pisa-onderzoek dat aanleiding gaf tot de geboorte van ons bonusmonster, één ding is duidelijk het onderwijssysteem is niet afgestemd op de leerlingenpopulatie. We kennen een elitesysteem zoals de maatschappij ook verschuift naar eliteklassen en de rest is minder van belang. Kwaliteit zou er voor iedereen moeten zijn en het onderwijs heeft daar een emancipatorische rol in te vervullen. Ondertussen speelt de politiek verder pingpong spelletjes betreffend het onderwijs. Wordt vervolgd na de verkiezingsonderhandelingen, nadat de nieuwe regering en de nieuwe minister van onderwijs hun plaats hebben veroverd.


Noura El-Jafoufi
Studente onderwijskunde

 

BRONNEN:

− http://nl.wikipedia.org/wiki/Dirk_Jacobs_(socioloog)
− Ugent vakgroep onderwijskunde. Pisa 2012. Via http://www.pisa.ugent.be/uploads/assets/106/1396273183438-KORTE%20BROCHU...
− Loobuyck, P. (2010, 1 mei) Leraren in concentratiescholen minder tolerant? Klasse voor leraren. Via http://www.klasse.be/archief/leraren-in-concentratiescholen-minder-toler...
 

http://www.kifkif.be/actua/een-bonus-voor-leerkrachten-in-moeilijke-scholen