Het multiculturalisme -debat en de islam in Nederland

14-12-2009 | Prof. Dr. Wasif Shadid

Volgens de Universele Verklaring van de UNESCO is culturele diversiteit voor de mensheid even belangrijk als biodiversiteit voor de natuur. Het is een bron van uitwisseling, innovatie en creativiteit

Als gevolg van technologische ontwikkelingen, globalisering en migratie is Nederland nooit eerder zo multicultureel geweest. Nederland is thans een land met honderden nationaliteiten en een veelvoud aan culturen en volksculturen. Hoewel deze etnoculturele diversiteit in toenemende mate wordt geproblematiseerd, is het één van de meest waardevolle rijkdommen die het land in de twintigste eeuw heeft opgebouwd. Volgens de Universele Verklaring van de UNESCO is culturele diversiteit voor de mensheid even belangrijk als biodiversiteit voor de natuur. Het is een bron van uitwisseling, innovatie en creativiteit. Culturele diversiteit is het gemeenschappelijke erfgoed van de mensheid en dient als zodanig erkend te worden in het belang van huidige en toekomstige generaties. Het verdedigen van culturele diversiteit is daarom een ethische verplichting die gekoppeld is aan respect voor menselijke waardigheid, aldus de universele verklaring van de UNESCO.(2) Mijnheer de Rector Magnificus,
Zeer gewaardeerde toehoorders
Multiculturele samenleving:ideaal of werkelijkheid?

Als gevolg van technologische ontwikkelingen, globalisering en migratie is Nederland nooit eerder zo multicultureel geweest. Nederland is thans een land met honderden nationaliteiten en een veelvoud aan culturen en volksculturen. Hoewel deze etnoculturele diversiteit in toenemende mate wordt geproblematiseerd, is het één van de meest waardevolle rijkdommen die het land in de twintigste eeuw heeft opgebouwd. Volgens de Universele Verklaring van de UNESCO is culturele diversiteit voor de mensheid even belangrijk als biodiversiteit voor de natuur. Het is een bron van uitwisseling, innovatie en creativiteit. Culturele diversiteit is het gemeenschappelijke erfgoed van de mensheid en dient als zodanig
erkend te worden in het belang van huidige en toekomstige generaties. Het verdedigen van culturele diversiteit is daarom een ethische verplichting die gekoppeld is aan respect voor menselijke waardigheid, aldus de universele verklaring van de UNESCO.(2)

In deze voordracht wil ik het verloop en de inhoud van het maatschappelijke debat over culturele diversiteit in Nederland onder de loep nemen. De uitgevoerde analyse is een combinatie van theorie en praktijk en is gebaseerd op recente wetenschappelijke publicaties, politieke partij nota’s en verkiezingsprogramma’s en mediaoptredens van opinieleiders. Het is uiteraard geen openbaring als ik nu betoog dat er in Nederland een verschraling merkbaar is van het ideologische spectrum met betrekking tot het draagvlak voor culturele diversiteit en de wenselijkheid van multiculturalisme. De opvatting dat Nederland geen multiculturele samenleving is en ook niet mag worden, waarbij eveneens wordt getwijfeld aan de noodzaak van een multiculturalismebeleid is de laatste jaren veelvuldig verwoord(3). Als voorbeeld verwijs ik naar de opvatting van Balkenende, die in 2002 als fractievoorzitter van het CDA schreef dat gemeenschapszin gemeenschappelijk gedeelde waarden veronderstelt,
en dat daarom de multiculturele samenleving niet iets is om naar te streven.(4)

Voor de duidelijkheid van het betoog stel ik eerst de begrippen multicultureel en multiculturalisme aan de orde. Daarna zal ik proberen aan de hand van een aantal componenten van het multicultureel burgerschap de spanningen die zich in het debat voordoen te belichten en de rede te besluiten met een blik op de toekomst. Allereerst, wat wordt er over het algemeen bedoeld met het begrip multiculturele samenleving?

Bronnen:

1 ECRI 2008:6.
2 UNESCO 2001.
Zie onder andere SCP 1998, Schnabel 2002, Fortuyn 2001, Balkenende 2002 en
Cliteur 2002. Zie ook F. Bolkestein: Niet marchanderen met de Verlichting. NRC
Handelsblad, 30 mei 2000.
4 Balkenende 2002. In het rapport van het Wetenschappelijk Instituut van het CDA
‘Inversteren in integratie’ 2003 wordt de uitspraak van Balkenende toegeschreven
aan gebeurtenissen die een diepe kloof tussen het westen en de moslimwereld
hebben blootgelegd. Dat is echter niet overtuigend omdat toen het boek in
kwestie werd gepubliceerd, twee van de drie door het CDA genoemde gebeurtenissen
nog niet hadden plaatsgevonden: de moord op Van Gogh en Fortuyn. Alleen
de invloed van de anti-islamhouding van Fortuyn en de als gevolg van zijn
verzet tegen de multiculturele samenleving toentertijd verwachte politieke winst
in de opiniepeilingen waren bekend.

http://www.kifkif.be/actua/het-multiculturalisme-debat-en-de-islam-in-nederland