Interculturele armoede- Over drempels en uitsluiting

08-11-2010 | Joke Clijsters

Armoede heeft geen kleur, de dragers van het maatschappelijk probleem dat armoede is wel

Genk – Na Brussel en Antwerpen zocht het Minderhedenforum voor de vijfde editie van haar Open Forumdag het bronsgroen eikenhout van de provincie Limburg op, meer bepaald C-Mine in Genk.

De locatie is niet zomaar gekozen: de nieuwe historische mijnsite van Winterslag was het gedroomde decor voor een dag die deels in het teken stond van migratie-erfgoed. Naast een tentoonstelling over dit onderwerp en een theatervoorstelling konden de meer dan 500 bezoekers kiezen uit dertig workshops. Daarin kwamen allerhande thema’s als jeugdwerkloosheid, huwelijksmigratie, de hervorming van het secundair onderwijs, de scheiding tussen kerk en staat, de witte media, Brussel, Roma en nog veel meer aan bod. Na enig wikken en wegen viel onze keuze - naar aanleiding van het nieuwe Kif Kif dossier rond armoede - op een workshop rond ‘gekleurde armoede’. Armoede is immers een universeel gegeven, maar er zijn toch een aantal specifieke aspecten voor etnisch-culturele minderheden.

Armoede heeft geen kleur…, of toch?

Een vijftiental deelnemers, voornamelijk van socio-culturele verenigingen rond armoede, schaarde zich rond hoofdspreker Bart Ketelslegers van het Vlaams Netwerk van Verenigingen waar Armen het Woord nemen. Naast hem zaten Ludo Horemans van Samenlevingsopbouw Antwerpen en 3 ervaringsdeskundigen van de anti-armoedevereniging Warm Hart. Ketelslegers legde kort het ontstaan van het Vlaams Netwerk uit, dat 44 verenigingen overkoepelt in de strijd tegen armoede en sociale uitsluiting. Deze organisatie combineert basiswerking, overleg en beleidswerk.

Het standaardonderzoek ‘De kleur van armoede’ uit 2007 werd aangehaald om aan te tonen dat etnisch-culturele minderheden meer kans hebben om in armoede terecht te komen dan ‘autochtonen’: 56% Marokkaanse en 59% Turkse Belgen ten opzichte van 10% ‘autochtone’ Belgen. Ketelslegers verwoordde het als volgt: “armoede heeft geen kleur, de dragers van het maatschappelijk probleem dat armoede is wel.”

Web van armoede

Armoede is niet enkel een inkomenskwestie, maar wordt gezien als een web waarin alle levensdomeinen verweven zijn en invloed hebben op elkaar. Belangrijk is dan ook deelname van deze ‘armen’ aan de maatschappij en beleid, een traditioneel pijnpunt.

En daar wringt het schoentje net. ‘Allochtone’ armen vinden hun weg moeilijk naar bestaande steun of verenigingen. Eerder dan via de geijkte wegen die te bureaucratisch en afstandelijk zijn, gebruiken zij netwerkrelaties (familie, vrienden, via de Moskee, op de markt) om terecht te komen bij organisaties die hen kunnen helpen in de strijd tegen armoede. Het uitbouwen en stimuleren van dit netwerk om meer armen te bereiken, is dan ook een belangrijke opdracht voor de middenveldverenigingen.

Dat beaamden ook 3 ‘ervaringsdeskundigen’ van de armoedevereniging Warm Hart uit Houthalen. Zij vertelden vanuit hun eigen ervaringen wat het betekent om ‘allochtoon’ en ‘arm’ te zijn, en hoe zij terecht kwamen bij de organisatie.

Drempels

Ludo Horemans van Samenlevingsopbouw Antwerpen illustreerde ditzelfde punt door te stellen dat er bijna geen ‘allochtonen’ zitten in verenigingen die tegen armoede strijden. Hij schetste de historische, de beleids- en maatschappelijke context van ‘allochtone’ armoede in Antwerpen. Hij noemde een aantal gemeenschappelijke problemen voor ‘allochtone’ en ‘autochtone’ armoede, maar ook specifieke aspecten voor etnisch-culturele minderheden. Voorbeelden zijn de bijkomende moeilijkheid van het aanleren van een tweede taal, een eventueel illegaal statuut of racisme en discriminatie op verschillende domeinen zoals huisvesting, onderwijs en werk.

Als oplossing pleitte hij voor een gemeenschappelijke inclusieve aanpak van armoede, dus voor zowel ‘allochtonen’ als ‘autochtonen’. Wederzijdse erkenning van armoede en onderlinge solidariteit zijn immers grote sterktes. Toch is er extra aandacht nodig voor de specifieke problemen van ‘allochtone armen’ via een gefaseerde aanpak.

Uitsluiting wordt ‘normaal’

Het goed vertegenwoordigde middenveld wisselde in het aansluitende rondetafelgesprek ervaringen en bevindingen uit rond het beter bereiken van hun doelpubliek. Zowel zichtbare en onzichtbare drempels als regelrechte discriminatie werden gehekeld. Het gevoel uitgesloten te zijn bleek de grootste drempel. Daarvan getuigden ook enkele ervaringsdeskundigen, bijvoorbeeld interculturele leerlingen die automatisch en onterecht naar het BSO worden verwezen.

Dat uitsluiting al maar meer als ‘normaal’ wordt beschouwd, is een gevaarlijke evolutie. De overheid moet de verenigingen dan ook voluit steunen om drempels en uitsluiting weg te werken, in plaats van hen onder (financiële) druk te zetten door een oneindige reeks administratieve dossiers te eisen. Deze opgelegde regelneverij gaat ten koste van het echte werk, namelijk naar de ‘armen’ toe gaan en hen structuur en ondersteuning bieden in de strijd tegen armoede.

Slotplenum

De Open Forumdag werd gezamenlijk afgesloten in de grote aula met vraaggesprekken met ministers en beleidsmakers. Telkens legde iemand van het Minderhedenforum de bevoegde minister (of zijn/haar woordvoerder) of een vertegenwoordiger van de sector het vuur aan de schenen over een specifiek thema, zoals ongelijkheid in het onderwijs, diversiteit in de media, armoede, werk en cultuur.

In de slotspeech brachten Hüseyin Aydinli en Naïma Charkaoui, respectievelijk voorzitter en directeur van het Minderhedenforum, een wel zeer opmerkelijk politiek initiatief. Om het lege containerbegrip ‘allochtoon’ terug te claimen, stelden ze met een milde dosis ironie de oprichting van ‘De Allochtone Gemeenschap’ voor. Het publiek, dat voor de gelegenheid zetelde in het ‘Minderhedenparlement’ stemde unaniem voor de vijf resoluties. Voor meer informatie over ‘De Allochtone Gemeenschap’:

http://www.kifkif.be/page?&orl=1&ssn=&lng=1&pge=22&login=1&sare=3222.


Overige weblinks

www.minderhedenforum.be

www.vlaams-netwerk-armoede.be

www.vzwwarmhart.be

www.samenlevingsopbouw.be/antwerpenstad

http://www.kifkif.be/actua/interculturele-armoede-over-drempels-en-uitsluiting