Migranten zorgen niet voor problemen

13-05-2009 | Katholieke Universiteit Leuven

Het is een hardnekkige mythe: de aanwezigheid van migranten en etnisch-culturele minderheden zou zorgen voor diverse samenlevingsproblemen, zoals een stijging van de criminaliteit of een daling van het algemeen vertrouwen.

Er is in Vlaanderen géén verband tussen het aandeel migranten in een gemeente en het maatschappelijk vertrouwen of de participatie aan het verenigingsleven.Er is in Vlaanderen géén verband tussen het aandeel migranten in een gemeente en het maatschappelijk vertrouwen of de participatie aan het verenigingsleven. Diversiteit zorgt dus niet voor structurele samenlevingsproblemen, zo blijkt uit onderzoek van de KU Leuven. Deze Vlaamse onderzoeksresultaten spreken eerder Amerikaanse onderzoek tegen.

Het is een hardnekkige mythe: de aanwezigheid van migranten en etnisch-culturele minderheden zou zorgen voor diverse samenlevingsproblemen, zoals een stijging van de criminaliteit of een daling van het algemeen vertrouwen. Enkele jaren geleden werd dit idee ook bevestigd door Amerikaans onderzoek. De Amerikaanse top-politicoloog Robert Putnam (Harvard) stelde vast dat in meer diverse wijken het vertrouwen tussen de bewoners systematisch lager lag. Putnam leidde hier uit af dat mensen het blijkbaar moeilijk hebben met het samenwonen van verschillende bevolkingsgroepen. Zowel blanke als zwarte burgers hebben de neiging minder contacten te zoeken met hun buren, als die een andere huidskleur hebben. Als een wijk te divers wordt, trekt iedereen zich terug in zijn eigen levenssfeer en gaat de kwaliteit van het samenleven er op achteruit, zo concludeerde Putnam. Dit onderzoek werd sindsdien ontzettend veel geciteerd, en de stelling dat diversiteit zorgt voor samenlevingsproblemen is sindsdien een eigen leven gaan leiden.

De Leuvense onderzoekers Tim Reeskens en Marc Hooghe hebben het Amerikaanse onderzoek nu overgedaan in Vlaanderen. Zij baseerden zich op een opinie-onderzoek van de Studiedienst van de Vlaamse Regering, waarbij 1404 Vlamingen werden bevraagd uit 123 gemeenten. De resultaten van hun onderzoek werden vandaag voorgesteld, als onderdeel van de publicatie Sociale Staat van Vlaanderen, die wordt uitgegeven door diezelfde Studiedienst van de Vlaamse Regering . Meer bepaald werd daarbij gekeken naar de vraag of respondenten minder vertrouwen hebben in hun medeburgers, en of ze minder actief participeren aan het verenigingsleven. Van beide elementen weet men op basis van eerder onderzoek dat ze wijzen op structurele samenlevingsproblemen. Wantrouwen, onveiligheid, vereenzaming en een laag participatie-niveau gaan immers meestal samen en duiden op een gebrek aan sociaal kapitaal.

Reeskens en Hooghe ging vervolgens na of de aanwezigheid van migranten een invloed heeft op de vertrouwensniveaus, en ze maakten hierbij gebruik van de officiële bevolkingsstatistieken. Daarbij werd zowel getest op de aanwezigheid van vreemdelingen in de gemeente, als op de immigratie in het recente verleden. Men zou immers kunnen stellen dat juist de groei van het aantal vreemdelingen een negatief effect heeft op de kwaliteit van het samenleven. Mensen die al lang in een diverse stad wonen, hebben daar misschien minder problemen mee dan diegenen die plots geconfronteerd worden met meer ethnisch-culturele diversiteit. De onderzoekers maakten ten slotte ook een onderscheid tussen vreemdelingen van binnen de Europese Unie en van buiten de EU. Telkens bleek er echter geen verband te bestaan tussen diversiteit en het sociaal kapitaal binnen een gemeente. Het vertrouwen en de participatie aan het verenigingsleven worden vooral bepaald door individuele factoren, zoals opleidingsniveau, inkomen, gezinssituatie, beroep en geloof. Tim Reeskens en Marc Hooghe zijn dan ook formeel: “De Amerikaanse conclusies zijn niet geldig voor Vlaanderen. Er is geen significant verband tussen ethnisch-culturele diversiteit van een gemeente en het voorkomen van sociaal kapitaal”. Ook uit eerder onderzoek in Nederland, Engeland, Zweden en Denemarken bleek eerder dat er geen verband bestaat tussen de aanwezigheid van migranten en de hoeveelheid sociaal kapitaal in de samenleving. De situatie blijkt dus gewoon anders te zijn in Europa dan in de Verenigde Staten. Over waarom dat zo is moet nog meer onderzoek gebeuren, maar Reeskens en Hooghe wijzen in hun studie op een aantal mogelijke verklaren. In de Verenigde Staten leven blank en zwart vaak nog gewoon naast elkaar: je hebt er steden die bijna 100 % zwart zijn, en steden die bijna 100 % blank zijn. In West-Europa in het algemeen, en Vlaanderen in het bijzonder, is er minder sprake van een dergelijke ghetto-vorming. Ook in een zeer diverse wijk als Borgerhout wonen nog relatief veel autochtone Vlamingen, terwijl je omgekeerd relatief veel allochtonen hebt in kleinere steden als Lokeren of Zele. Ten tweede kan er een verband zijn met het Europees systeem van sociale zekerheid. Minderheden in de Verenigde Staten hebben vaak te maken met een opeenstapeling van risicofactoren: armoede, gebrekkige gezondheidszorg, slechte behuizing, werkloosheid, criminaliteit, enzovoort, en uiteraard zorgt dat voor samenlevingsproblemen. Ook in Vlaanderen is er sprake van achterstelling bij ethnisch-culturele minderheden, maar de uitsluiting is veel minder sterk dan in de Amerikaanse samenleving, zo besluiten de Leuvense onderzoekers. Ethnisch-culturele kan dan misschien hier en daar wel specifieke wrijvingen opleveren, maar het is niet zo dat migranten een negatieve invloed hebben op de kwaliteit van het samenleven, zo besluiten Reeskens en Hooghe.

Tim Reeskens en Marc Hooghe
Bemoeilijkt ethnisch-culturele diversiteit het samenleven in Vlaanderen? Het effect van lokale diversiteit op sociaal kapitaal in Vlaamse gemeenten.
In: Sociale Staat van Vlaanderen, Studiedienst van de Vlaamse Regering, Brussel, 12 mei 2009. Tim Reeskens is onderzoeker aan het

Centrum voor Politicogie van de KU Leuven.
Marc Hooghe is hoogleraar politieke wetenschappen aan het Centrum voor Politicologie aan de KU Leuven.  

http://www.kifkif.be/actua/migranten-zorgen-niet-voor-problemen