Vlaamse leermiddelen onder de loep

09-11-2009 | Eva verstraete | Steunpunt Diversiteit & Leren

Scholen zijn een belangrijke actor in het ondersteunen van kinderen en jongeren om in een multiculturele samenleving te kunnen functioneren, om op een positieve manier met diversiteit te kunnen omgaan en om de wereld om zich heen ook te kunnen bekijken vanuit het perspectief van de ander.

De samenleving is in al haar domeinen multicultureel en meertalig. Als belangrijke segment van de maatschappij is ook het onderwijs in Vlaanderen in al haar geledingen multicultureel. Die multiculturaliteit beperkt zich niet tot scholen waar allochtone of anderstalige kinderen zitten. Elke school en elke klas is in zoveel facetten divers samengesteld: gender, sociale achtergrond, etnische achtergrond, filosofische of religieuze overtuiging, sociaal-economisch, scolair kapitaal, taalachtegrond, etc...

De samenleving is in al haar domeinen multicultureel en meertalig. Als belangrijke segment van de maatschappij is ook het onderwijs in Vlaanderen in al haar geledingen multicultureel. Die multiculturaliteit beperkt zich niet tot scholen waar allochtone of anderstalige kinderen zitten. Elke school en elke klas is in zoveel facetten divers samengesteld: gender, sociale achtergrond, etnische achtergrond, filosofische of religieuze overtuiging, sociaal-economisch, scolair kapitaal, taalachtegrond, etc...

Scholen zijn een belangrijke actor in het ondersteunen van kinderen en jongeren om in een multiculturele samenleving te kunnen functioneren, om op een positieve manier met diversiteit te kunnen omgaan en om de wereld om zich heen ook te kunnen bekijken vanuit het perspectief van de ander. 

Dit alles veronderstelt dat directies, leerkrachten en schoolteams zelf over een aantal competenties beschikken om leerlingen competent te maken om met die diversiteit om te gaan. Maar directies, leerkrachten en schoolteams hebben ook leermiddelen nodig die multiculturaliteit uitstralen, leermiddelen die hen kunnen ondersteunen in het onderwijzen vanuit een intercultureel perspectief, leermiddelen die hen ondersteunen in het werken aan de competenties van leerlingen om met diversiteit te kunnen omgaan. 

Een viertal jaren geleden werd de Evens Stichting er door een van haar contactpersonen op gewezen dat in een bepaalde Vlaamse taalleermethode (Taalknikker Werotaal, versie 1998) voor het basisonderwijs er een aantal flagrante voorbeelden van (racistische) vooroordelen stonden. Dit incident kreeg veel weerklank bij beleidsmakers en de media.
De Evens Stichting vroeg zich af of dit incident een ‘toevalstreffer’ was, een toevallige ongewilde uitschuiver van een van de auteurs van die bewuste taalleermethode of dat het hier ging om een indicatie van een veel fundamenteler probleem. Met andere woorden, in welke mate gaan leermiddelen die in het onderwijs in Vlaanderen worden gebruikt uit van een positief perspectief op diversiteit? In welk mate houden die leermiddelen rekening met culturele, talige, religieuze, gender, cognitieve, … diversiteit? In hoeverre versterken de leermiddelen die in Vlaanderen worden gebruikt stereotypen of trachten ze juist bij te dragen in het doorbreken ervan? Moeten uitgeverijen bij het ontwikkelen van materialen een kijkwijzer aangereikt krijgen om op een goede manier rekening te kunnen houden met de competentie omgaan met diversiteit? Moeten scholen een kijkwijzer hebben ter ondersteuning bij het bepalen welk handboek ze voor een bepaald domein gebruiken?

Om op deze vragen een antwoord te krijgen, vroeg de Evens Stichting vorig jaar aan het Steunpunt Diversiteit en Leren (SDL) van de Universiteit Gent om een kleinschalige studie uit te voeren naar de kwaliteit van leermiddelen in Vlaanderen op vlak van omgaan met diversiteit. Vertrekkend van haar mission statement wilde de Evens Stichting een bijdrage leveren aan het sensibiliseren en adviseren van uitgeverijen, auteurs en het brede onderwijsveld in het ontwikkelen, kiezen en gebruiken van leermiddelen die de principes van goed omgaan met diversiteit als uitgangspunt hebben.

De opdracht voor SDL luidde om steekproefgewijze een aantal lessen en activiteiten van een selectie van Vlaamse leermiddelen te analyseren. Daarbij moest worden vertrokken van een duidelijke en coherente visie op diversiteit en een welomschreven set van parameters om leermiddelen vanuit diversiteit te screenen. Deze twee stappen werden in een eerste fase van de studie uitgevoerd. Vervolgens werden bestaande leermiddelen die op de Vlaamse onderwijsmarkt worden aangeboden verkend. Op een selectie van deze leermiddelen werd dan een representatief staal van lessen en thema’s gescreend aan de hand van de gekozen parameters.

Onderzoeksrapport en publicaties

Verstraete, Eva (2006). Vlaamse leermiddelen onder de loep. Op zoek naar het interculturele gehalte. Universiteit Gent: Steunpunt Diversiteit & Leren.  

Het rapport werd ook naar het engels vertaald:

Verstraete, E. (2006). Flemish Teaching Resources under the magnifying glass. In search of intercultural content. Evens Foundation & Centre for Diversity & Learning. (Download text: pdf-file)

Een overzicht van de parameters (gehanteerd voor het onderzoek) vindt u hier.

Checklist voor interculturele leermiddelen (uit: Sierens, Sven (red.) (2000) Us Them Ours: Points for attention in designing interculturally sound learning materials. Gent: Universiteit Gent, Steunpunt ICO) .

Meer info info [at] diversiteitenleren [dot] be

http://www.kifkif.be/actua/vlaamse-leermiddelen-onder-de-loep