'Identiteit en interculturaliteit'

14-03-2010 |

Meervoudige identiteiten in grootstedelijke en interculturele context
De laatste tijd zijn de incidenten in Brussel niet van de lucht. Het boek ‘Identiteit en interculturaliteit. Identiteitsconstructie bij jongeren in Brussel' belicht uitgebreid een aantal kwesties die mee ten grondslag liggen aan de incidenten. In het boek geven jongeren en wetenschappers uit verschillende sociale disciplines hun visie op de identiteitsproblematiek in de grootstedelijke, Brusselse context. Het expliciete doel van de verzameling is het stimuleren van bewust intercultureel engagement. Het boek vloeit voort uit het project Ideaal Brussel van Kif Kif en de Vlaamse Gemeenschapscommissie. Dat had tot doel aan te zetten tot reflectie over zichzelf, de ander en de stad. De weerslag in boekvorm bevat drie delen: een theoretisch, een praktisch en een gemengd deel.
Verscheidene auteurs beseffen dat het project en daarmee het boek beperkt is in zijn reikwijdte. Het focust immers enkel op hoogopgeleide jongeren die een sterke band met Brussel hebben en onderling Nederlands spreken. De keuze voor kwalitatief onderzoek is te verantwoorden in het licht van het complexe thema van identiteit. De keuze voor de samenstelling van de groep is kwetsbaarder voor kritiek: waarom geen kansarme jongeren aan het woord gelaten? Toch beseffen we wel dat onze blik wat vertekend is door de actualiteit, terwijl het project al midden 2009 werd afgerond.
De kritische kanttekeningen eindigen daar echter niet. Vormelijk is het boek niet altijd even goed verzorgd. Hulde voor de prettig leesbare bladspiegel, maar grammaticale fouten en het zo nu en dan ontbreken van spaties en juiste interpunctie zijn een nodeloze smet op het boek, zeker gezien de academische uitgever.
Belangrijker: hier en daar geeft het boek een behoorlijk eenzijdige visie. In de keuze van de theorie (die vooral de nadruk legt op de noodzaak van ontmoeting met de ander voor een dieper begrip van zijn en de eigen identiteit) weerklinkt een optimistische multiculturele boodschap. Ook in het praktische deel voert die de boventoon. Hoewel het vermijden van de polarisatie en versimpeling die het integratiedebat de laatste jaren gijzelt, lovenswaardig is, blijft het jammer dat er nauwelijks wordt ingegaan op de bereidheid van beide groepen om ‘de ander' effectief te ontmoeten. Enkel het laatste deel van de hand van Olivia Umurerwa Rutazibwa begint met het invullen van die blinde vlek.
In onze korte weergave hierboven gebruiken we begrippen als ‘integratiedebat' en ‘beide groepen' onproblematisch. De grote verdienste van het boek, die niet nieuw is maar niet luid genoeg kan klinken, is dat het de pijnpunten van die zaken blootlegt. We hanteren immers haast automatisch een visie waarin wijzelf de norm zijn voor alles om ons heen, bijvoorbeeld in kleding, taal en omgangsvormen. Ook de spanning tussen groep en individu wordt herhaaldelijk zichtbaar. Zowel aan ‘autochtone' als aan ‘allochtone' kant is identiteit een gegeven dat op beide niveaus speelt. Het publieke debat richt zich vaak op een van beide, en vat zo de complexiteit ervan niet.
Dit is nuttig en redelijk boeiend leesvoer voor geïnteresseerden, ook al wordt er weinig nieuws gezegd. Maar het doel, engagement, behoeft ook geen originaliteit. Het boek slaagt erin de urgentie ervan te onderstrepen. Au travail!
Anna De Bruyckere

http://www.kifkif.be/identiteit-en-interculturaliteit