'Het woord allochtoon mogen ze van ons afschaffen'

23-09-2008 | De Morgen

Haar in Kif Kif opgenomen verhaal over een keurige ambtenaar die plots ontspoort is een pareltje in het genre en schept hoge verwachtingen voor de roman waar ze op dit ogenblik aan schrijft.

Drie schrijfsters uit 'Nieuwe stemmen uit Vlaanderen'


Malika Chaara, Saddie Choua en Naima Albdiouni zijn jong, vrouw, geboren in Vlaanderen, groot geworden op een dieet van Thea Beckman en Tiny, en begiftigd met een onmiskenbaar schrijftalent. Maar dat talent is niet de enige reden waarom hun verhalen werden gebundeld in het boek Kif Kif. Nieuwe stemmen uit Vlaanderen. Alle verhalen in Kif Kif komen van auteurs van vreemde origine, een aspect dat ongeveer even bepalend blijkt als hun cupmaat, maar het niettemin tot een selectiecriterium schopte. 'Dit moest gewoon even.'

door Sofie Vanden Bossche en Jeroen de Preter

Hoewel ze aan de lezer gepresenteerd worden als 'nieuwe stemmen uit Vlaanderen', komen de drie jonge vrouwen die zich rond onze bandopnemer hebben geschaard niet helemaal uit het niets opgedoken.

Naima Albdiouni (25) schopte als columniste voor De Standaard al tegen menige scheen, ze was vertegenwoordigd in de verhalenbundel Gelezen en goedgekeurd. Nieuwe verhalen van Vlaamse schrijvers en tekende onlangs voor de twaalfde aflevering van de inmiddels bekroonde reeks Radioboeken van Klara.

Evenveel indruk maken de adelbrieven van Saddie Choua (34), winnares van de eerste Kleur de Kunstwedstrijd en regisseuse van Mijn zus Zahra. Of hoe ik mijn vader wilde veranderen in 52 minuten, een zopas gepresenteerde en bekroonde film over haar lesbische zus Zahra.

Tenzij u zich nog herinnert wie tien jaar geleden de Matildaprijs won, is Malika Chaara (26) misschien wel de enige echte nieuwe naam. Maar voor hoe lang nog? Haar in Kif Kif opgenomen verhaal over een keurige ambtenaar die plots ontspoort is een pareltje in het genre en schept hoge verwachtingen voor de roman waar ze op dit ogenblik aan schrijft. Aan gedrevenheid heeft ze alvast geen gebrek.

"Ik schreef al nog voor ik kon schrijven", zegt ze. "Ik was als kind dyslectisch, maar dat hield met niet tegen om verhaaltjes te schrijven. Die waren naar het schijnt zo slecht gespeld dat alleen mijn moeder ze kon ontcijferen. Niettemin ben ik blijven schrijven. Pas toen ik als 17-jarige de Matildaprijs won, ben ik beginnen te beseffen dat er misschien wel genoeg talent in me zat om met mijn verhalen naar buiten te komen."

Vergeleken met Malika heeft Saddie Choua een late roeping. "Ik ben sociologe van opleiding. Een jaar geleden ben ik gestopt met werken om me bezig te kunnen houden met mijn passies: film en schrijven."

Leven van en voor de kunst ziet Naima Albdiouni ondanks haar veelbelovende cv voorlopig nog niet zitten. Ze werkt vandaag bij een uitgeverij en zou dat nog even zo willen houden. "Ik schrijf nog niet zo lang, en toen iemand me vertelde dat ik talent had, kon ik dat ook niet geloven. Ik wil alleen schrijven als ik echt wil, als ik iets te zeggen heb. Ik wil er wel professioneel mee bezig zijn, maar om er echt van af te hangen? Ik vrees dat zoiets niet realistisch is."

Hebben jullie literaire voorbeelden?

Saddie: "(met vuur) Hanif Kureishi! Hij is een schrijver die ook in de filmwereld zit, en net zoals ik half Engels en half Pakistaans is. Als kind zag ik zijn film My Beautiful Laundrette. Ik was nog maar elf, twaalf, absoluut te jong in elk geval om die film te mogen zien, maar het was een feest van herkenning. Sindsdien is hij in mijn leven altijd nadrukkelijk aanwezig geweest."

Malika: "Zo iemand heb ik niet, maar er zijn wel een paar auteurs die ik erg bewonder. Auteurs die ik eigenlijk beter niet zou lezen. (lacht) Toen ik Tirza van Grunberg las, was ik zo onder de indruk dat ik een week lang geen letter meer op papier kreeg. Zo mooi. Dan denk ik: stop er gewoon mee..."

Naima: "Ik heb hetzelfde als ik Tahar Ben Jelloun lees. Hij brengt diepte in de kleinste en de subtielste details. Ik lees hem ontzettend graag, ook al is het voor een beginneling erg ontmoedigend."

Tahar Ben Jelloun en Hanif Kureishi delen met jullie de 'dubbele identiteit'. Is de afwezigheid van een Vlaams rolmodel geen verklaring voor de late doorbraak van 'allochtone' auteurs in onze contreien?

Naima: "Mijn bewondering voor Ben Jelloun heeft niks met zijn dubbele identiteit te maken, denk ik. Die late doorbraak heeft volgens mij in de eerste plaats te maken met sociale factoren. Er zijn hier gewoon minder vreemdelingen die doorstromen naar het hoger onderwijs. Door hun sociaaleconomische achtergrond komen ze niet in aanraking met literatuur."

Malika: "(knikt) Het valt me ook op dat het Nederlands van onze allochtonen gemiddeld minder goed is dan dat van de allochtone Nederlanders. Ik stel tegelijk vast dat hier ondertussen een eigen taaltje aan het groeien is, heel mooi soms, maar het is geen taal waarin je boeken schrijft. Nu toch nog niet."

In het verhaal van Saddie klinkt die taal van de straat wel door.

Saddie: "Een beetje wel, ja. Waarom zou je die taal in boeken niet mogen gebruiken?"

Malika: "Dat is waar, maar zo wordt er in het algemeen niet over gedacht. De perceptie is nog steeds dat lezen en schrijven iets elitairs is. Een jonge Marokkaan denkt er gewoon niet aan dat zijn eigen taal ook te gebruiken is in een boek. Terwijl dat zou moeten kunnen. Misschien moet dat wel eens gecommuniceerd worden."

Saddie: "Al moeten de Vlamingen er natuurlijk wel open voor staan. Met wat meer openheid had dit land al lang zijn allochtone schrijvers, journalisten en muzikanten kunnen hebben. Het is constant tegen muren botsen. Niet dat ik die stad heel goed ken, maar het valt me wel op dat het in New York helemaal niet uitmaakt wat je afkomst is, daar doen verschillende mensen van alles samen. Dat mis ik hier. Pas nu we merken dat er in de buurlanden van alles gebeurt, willen we dat ook. Ik vrees dat we daarom ook pas nu een kans krijgen om ons, bijvoorbeeld met dit boek, aan de mensen te tonen."

Is er ook geen groot defaitisme bij jongeren als jullie? Het idee dat iemand met een vreemde naam toch geen kans maakt?

Saddie: "In mijn geval was de vraag waarom ze me wilden veel remmender. Neem nu de reacties op mijn film. Die kwam heel erg in de media, onder andere door het thema, maar ook door mijn origine omdat er niet veel allochtone filmmakers zijn. Maar wat moet je dan doen? Er niets over brengen? Dat is een situatie waarin we zitten en voorlopig niet uitraken. Ik heb lang niet geschreven omdat ik niet wist of men mij wilde als schrijver of als Marokkaanse. Als het was als Marokkaanse, dan liever niet. Die remmingen zijn pas verdwenen na een gesprek met Hanif Kureishi. Hij begreep mijn probleem en zei dat het een fase was waar ik door moest. 'Je moet maken dat je goed schrijft en dan verdwijnt dat wel', zei hij."

Malika: "Toen ik werd uitgenodigd om een roman te schrijven voor Manteau had ik daar ook wel bedenkingen bij. Ik dacht: ze gaan me nu toch niet uitgeven omdat ik heel marketable ben, als jonge, half-Marokkaanse psychologe. Dat wil je natuurlijk niet. Maar het zou ook dom zijn om je daardoor te laten tegenhouden. Bij ons speelt het misschien in ons voordeel, bij anderen in hun nadeel. Laat ze maar doen, denk ik dan."

Jullie hebben er geen problemen mee om in dit boekje met dat etiket te staan?

Saddie: "Er komt ook altijd zoveel slecht nieuws uit allochtonenland. Met dit boek laat je ook eens een ander verhaal horen. Dit moet gewoon even."

Naima: "Je kunt het ook bekijken als een sterk statement van de uitgever. Zo van: hier zijn ze, tíén allochtone auteurs. Ze bestaan, zonder dat we het wisten. Al blijft het natuurlijk een vreemd woord, allochtoon. Van mij mogen ze het afschaffen."

Malika: "(knikt) Wanneer is iemand trouwens allochtoon? Ik heb me nooit zo gevoeld. Mijn vader is van mijn moeder gescheiden toen ik vier was. Ik ben vooral door mijn moeder opgevoed, een volbloed Vlaamse. Pas toen ik volwassen werd kreeg ik dat etiket op me gekleefd. Alsof ik opnieuw geboren werd, als allochtoon."

Het typetje dat je in je verhaal neerzet kon moeilijk Vlaamser.

Malika: "Het is een ambtenaar, zo eentje van het slag dat ik dagelijk bij bosjes op de trein tegenkom. Ik ben bij het schrijven vertrokken vanuit mijn eigen leefwereld en daarin is Marokko net als voor jullie erg ver weg."

Naima, waarom ben jij je verhaal gaan zoeken in Marokko?

Naima: "Ik vind het sowieso een boeiende achtergrond om tegen te werken. Hoe komt het dat dat volk nu is zoals het is? En dat ze bepaalde kenmerken behouden, ook als ze ergens anders gaan wonen? Ik heb ontdekt dat ik makkelijker tegen zo'n achtergrond kan werken. Niet omdat het dichter bij mijn leefwereld ligt, maar net omdat het zo veraf is. Dan kan ik mijn verbeelding beter laten werken. Dingen in Vlaanderen zijn zo reëel... Ik ervaar dat als een beperking."

Door dit boek zouden jullie wel eens de boegbeelden van de allochtone literatuur in Vlaanderen kunnen worden. Is dat een rol die jullie willen opnemen?

Saddie: "Het is zeker niet mijn ambitie om een voorbeeld te worden. Ik wil gewoon schrijven en publiceren. Ik wil gelezen worden. Ik wil iets overbrengen op een publiek, in de hoop dat het publiek er wat aan heeft. Als ik op die manier een rolmodel zou kunnen zijn, vind ik dat wel tof."

Malika: "Ik wil net als Saddie gewoon goed schrijven, en als mensen daar iets aan hebben, ben ik daar heel blij mee. Als mensen me binnen tien jaar komen zeggen: 'ik heb dat en dat gedaan dankzij jou', zal ik natuurlijk heel blij zijn, maar ik ga me er niet mee bezighouden. Ik vraag me ook af of ik die verantwoordelijkheid wel wil. Ik wil dingen blijven zeggen die misschien niet voor iedereen even leuk zijn. Als dat dan niet volledig in het kraam past van het libereren van allochtonen, ja sorry."

Slotvraagje. Is het toevallig dat er zoveel vrouwen staan in dit boek?

Naima: "Natuurlijk niet! We hebben niets beters te doen dan te schrijven. Je weet toch dat allochtone meisjes niet buiten mogen komen? (hilariteit)"

Het boek Kif Kif. Nieuwe stemmen uit Vlaanderen (Meulenhoff Manteau) wordt op 12 december feestelijk gepresenteerd in de Vooruit in Gent.

Saddie Choua:

Met wat meer openheid had dit land al lang zijn allochtone schrijvers, journalisten en muzikanten kunnen hebben

Malika Chaara:

Dat ze je uitgeven omdat je heel marketable bent, als jonge half-Marokkaanse psychologe, dat wil je natuurlijk niet

Naima Albdiouni:

Door hun achtergrond komen vreemdelingen hier gewoon niet in aanraking met literatuur

© 2006 Uitgeverij De Morgen NV

http://www.kifkif.be/over-kif-kif/het-woord-allochtoon-mogen-ze-van-ons-afschaffen