Mondialisering

Kif Kif beschouwt het voortschrijdende proces van mondialisering als één van de belangrijkste evoluties binnen deze wereld. We besteden dan ook veel aandacht aan de werking, de functies en de gevolgen van mondialisering, en dit zowel vanuit een nationaal als vanuit een internationaal perspectief. Kif Kif wil op een constructieve manier deelnemen aan het publieke debat over mondialisering, en zal ook de negatieve, onderbelichte gevolgen van dit proces aan de kaak stellen.

De gevolgen van de mondialisering

Kif Kif beschouwt mondialisering als een voortdurend, complex proces van samenhangende maatschappelijke evoluties dat een erg ingrijpende invloed heeft op de gehele wereld, de (maatschappelijke) organisatie van de wereld, en de manier waarop wij naar de wereld kijken. De tijd is voorbij dat de kern van de globalisering, en de daarmee gepaard gaande macht, in het ‘Westen’ geconcentreerd zat. Het is niet langer mogelijk om grote geografische zones (‘Noord’ en ‘Zuid’) als centrum en periferie van de globalisering te begrijpen. Ook in het ‘Noorden’ zijn er perifere regio’s te vinden, net zoals er in het Zuiden centrum-regio’s zijn. De opdeling in centrum, semi-periferie en periferie vormt nog altijd het basismechanisme van de globalisering, maar de regionale onderverdeling is de laatste decennia versneld veranderd. Ook in de voormalige ‘Derde Wereld’ zijn vandaag machtscentra te vinden die we als deel van de globalisering dienen te begrijpen. Omgekeerd zijn er in het ‘Westen’ vandaag ook perifere gebieden te situeren, waar de macht dus niet (langer) aanwezig is.

Globalisering kan dan in zijn algemeenheid worden beschreven als een toename van de wereldwijde afhankelijkheidsrelaties, en omvat verschillende, vaak tegenstrijdige bewegingen. Zo zijn er bijvoorbeeld de verschijnselen globalisering en glocalisering. Globalisering duidt op een proces van schaalvergroting via het ontstaan en steeds belangrijker worden van verschillende supra- en internationale instellingen ten koste van de 'nationale soevereiniteit', de groei van grote multinationale ondernemingen, de globale verspreiding van (cultuur)producten, … Glocalisering wijst dan weer op een proces van schaalverkleining dat vaak wordt opgevat als een tegenreactie op de eerder genoemde schaalvergroting. Positief bekeken biedt deze glocalisering een kans om het democratische burgerschap te bevorderen, doordat ze bepaalde inspraak- en beslissingsmogelijkheden dichter bij de bevolking brengt. De keerzijde van de glocalisering kan evenwel ook zijn dat het leidt tot sterk identitaire bewegingen die exclusieve en reactionaire vormen van nationalisme, regionalisme, traditionalisme, etc. promoten.

Kif Kif is overtuigd dat deze beide processen zowel positieve als negatieve eigenschappen bevatten. Met betrekking tot de globalisering groeide doorheen het mondialiseringproces het besef dat onze planeet één samenhangend geheel of (eco)systeem vormt. Daardoor is de nadruk komen te liggen op relaties die alles en iedereen op deze planeet verbinden, en wordt ook duidelijk hoe relatief het begrip 'grens' in feite is. Kif Kif meent dat in dit groeiende besef van samenhang een belangrijke opportuniteit ligt om de strakke opdeling tussen 'allochtoon' en 'autochtoon', 'Vlaming' en 'vreemdeling', etc. te overstijgen, die helaas nog onvoldoende wordt gerealiseerd. Ook worden de productieve bijdragen die migratie, interculturalisering, uitwisseling en kruisbestuiving kunnen betekenen bij grote groepen van de bevolking nog steeds ondergewaardeerd, en is op verschillende vlakken de laatste jaren zelfs een achteruitgang te bespeuren.

Anderzijds zijn vele van de hedendaagse supra- en internationale instellingen eerder technocratisch ingesteld, wat geregeld een democratisch deficit met zich meebrengt. Dat mensen op die manier steeds meer het gevoel krijgen dat ze zelf geen invloed kunnen uitoefenen op (de organisatie van) het eigen leven, en dus ook sneller in politieke apathie dreigen te vervallen, hoeft niet te verwonderen. De grote multinationale ondernemingen kunnen trouwens door niemand ter verantwoording worden geroepen en beschikken over (financiële) middelen die geen enkele nationale overheid kan benaderen. Daardoor hebben ze de macht om politieke beslissingsprocessen ingrijpend te beïnvloeden, waarbij ze vanuit een doorgedreven winstdenken vaak proberen om de belangrijke sociale verworvenheden van de laatste honderd jaar te ondergraven.

Ook het proces van glocalisering draagt zowel positieve als negatieve eigenschappen in zich. Met de hernieuwde aandacht voor de lokale samenlevingen is een openheid ontstaan om het hegemonisch eurocentrisme te temperen en traditionele, niet-westerse perspectieven en wetenschappelijke methodologieën beter tot hun recht te laten komen. Anderzijds vallen ook de opkomst van 'nieuw rechts', het ontstaan van traditionalistische fundamentalismen, en de steeds dwingender geformuleerde eis tot separatisme duidelijk vanuit deze evolutie te verklaren. Dat deze laatste evoluties anachronistisch en gevaarlijk kunnen zijn, hoeft volgens Kif Kif geen betoog.

Met betrekking tot migratie beklemtoont Kif Kif het universele recht op migratie. Individuen moeten een zo groot mogelijke vrijheid krijgen om te gaan en te staan waar ze willen. Wel dient er aandacht te zijn voor de negatieve effecten die een ongelimiteerde migratie kan hebben op de reeds aanwezige armere groepen uit de samenleving. In geen geval mag (economische) migratie leiden tot een doorgedreven concurrentiestrijd tussen de armste groepen in de samenleving. Het recht op migratie moet anders gezegd worden geflankeerd door een zo humaan mogelijke overheidsregulering. Kif Kif wijst er ook op dat het pleidooi van (delen van) de bedrijfswereld voor een toenemende arbeidsmigratie vooral tot doel heeft om de concurrentie tussen de loontrekkenden te verhogen (en dus de lonen onder druk te zetten) of om geen bijkomende inspanningen rond vorming en opleiding te moeten leveren om de nog aanwezige arbeidsreserves (met een overconcentratie van ‘allochtonen’) in te schakelen. In het algemeen dient het recht op migratie dus hand in hand te gaan met het recht op een menswaardige bestaan en ontplooiing. Migratiestromen veroorzaken vaak ook een aanzienlijke ‘braindrain’ wat een bijzonder nefaste invloed kan hebben op de lokale ontwikkeling en welvaart. Een betere, evenwichtigere verdeling van de mondiale rijkdom dient altijd en overal een belangrijk aandachtpunt te zijn.

Een laatste voorbeeld van de invloed der mondialisering is het toenemende belang van internationale regelgeving op onze eigen wetgevende macht. Zo neemt bijvoorbeeld ook het aantal in België gestemde wetten die rechtsreeks afkomstig zijn van de Europese Unie jaar na jaar toe. Dat dit enerzijds tot belangenconflicten, anderzijds tot een verlies van nationale soevereiniteit kan leiden, kwam reeds duidelijk naar voor uit bijvoorbeeld de verschillende dwangsommen die ons land aan Europa diende te betalen bij het niet correct naleven of ratificeren van de Europese regelgeving.

Kif Kif beschouwt mondialisering dus als een proces waar zowel een belangrijke kans als een belangrijke dreiging vanuit gaat, en streeft naar een meer menselijke en rechtvaardige mondialisering. Gezien de toenemende internationale ongelijkheden, wil Kif Kif in het bijzonder ook op een constructieve manier deelnemen aan het debat over meer rechtvaardige en democratische alternatieven voor het huidige economische wereldsysteem.

Enkele cijfers

Kif Kif stelt vast dat de kloof tussen arm en rijk blijft toenemen, en dit zowel op lokaal als op globaal niveau. Deze trend wordt ook duidelijk geïllustreerd door de beschikbare cijfers. Zo is het aandeel in het globale inkomen van de rijkste 20% van de mensheid 86 maal groter dan het aandeel van de armste 20%, is het gezamenlijke bezit van de 200 rijkste personen op deze aardbol groter dan het gezamenlijke inkomen van 41% van de wereldbevolking, en overstijgt het privébezit van ieder van de 3 rijkste personen van deze wereld afzonderlijk het bruto nationaal product van alle 'minst ontwikkelde landen' en hun 600 miljoen inwoners samen.(i) Ook in België blijkt deze kloof tussen arm en rijk te groeien: in vier jaar tijd is de kloof tussen arm en rijk in het Brussels Gewest aanzienlijk gegroeid. Tussen 2001 en 2005 is het aandeel van de 10 procent armste Brusselaars in het totale inkomen van het gewest gehalveerd, terwijl het aandeel van de 10 procent rijkste Brusselaars over diezelfde periode steeg van 29 naar 34 procent. (ii)

Ook op andere gebieden bestaan er nog steeds belangrijke globale onrechtvaardigheden. Zo bezitten de geïndustrialiseerde landen van deze wereld samen 97% van alle patenten, en zijn 90% van alle technologie- en product-patenten in handen van grote multinationale ondernemingen. Verder hebben mensen uit de geïndustrialiseerde landen met 20% van de wereldbevolking een aandeel 86% in de totale privéconsumptie, terwijl dit voor de armste 20% van de wereldbevolking slechts 1,3% is. Een ander voorbeeld van deze structurele globale ongelijkheid is ten slotte nog het feit dat er in ‘ontwikkelingslanden’ gemiddeld 1 dokter beschikbaar is per 6000 mensen, terwijl dit in de geïndustrialiseerde landen 1 op 350 is. (iii)

Het totaal aantal migranten is wereldwijd gestegen van 82 miljoen in 1970 tot 191 miljoen in 2005.(iv) Ook in ons eigen land is het aantal nieuwkomers op die manier toegenomen van 56.049 in 1970 tot 70.230 in 2002. (v)

Bronnen

(i) United Nations Development Programme: Human Development Report 2000, Human Development Report 1999 & Human Development Report 1998.
(ii) Cijfers van de Federale Overheidsdienst Economie
(iii) United Nations Development Programme
(iv) IOM, International Migration: Facts and Figures; Verenigde Naties, International migration and development – Factsheet
(v) Nicolas Perrin, GéDAP-UCL, Département des Sciences de la Population et du Développement, Université catholique de Louvain

* Dit standpunt is voornamelijk geïnspireerd op het werk van N. Elias, A. Roy, I. Wallerstein & S. Zizek.
 

 

http://www.kifkif.be/over-kif-kif/standpunten/mondialisering