Op zaterdag 20 maart ’10 gaf de Turkse prof. dr. Üstün Dökmen een lezing over ‘Leven in Europa’ georganiseerd door de Unie van Turkse Verenigingen te Antwerpen. Prof. dr. Dökmen is naast hoogleraar in de psychologie aan de Universiteit van Ankara, ook auteur van talrijke boeken en programmamaker voor de Openbare Omroep TRT in Turkije. Het was niet de eerste keer dat hij in België sprak voor een groot publiek. Dökmen is een bekend gezicht voor de meeste Turkse Belgen omdat hij op een heel laagdrempelige én creatieve manier zijn boodschap tracht over te brengen aan zijn publiek.  

Prof. dr. Dökmen startte zijn lezing met een retorische vraag: ‘Kennen jullie zichzelf en jullie omgeving, het land waar jullie leven voldoende?’ Zijn stelling was dat wanneer je jezelf niet goed kent, je moedertaal niet goed spreekt, het moeilijker is om andere mensen en talen te leren kennen. Doorheen zijn uiteenzetting schetste Dökmen voorbeelden van problematische situaties die het leven van Belgen van Turkse afkomst bemoeilijken. Zo gaf hij aan dat de kennis van de landstaal- of talen een voorwaarde is om op actief te kunnen participeren aan de samenleving. Daarbij verwees hij naar tal van onderzoeken die hebben uitgewezen dat de kennis van een tweede taal pas mogelijk is wanneer men de moedertaal, in dit geval het Turks, goed beheerst. Dökmen sprak ook over de moeilijkheden die de meeste Turkse ‘migranten’ (ook tweede en derde generatie) in Europa ervaren in het onderwijs, op de arbeidsmarkt en in de opvoeding van hun kinderen. Meer specifiek zoomde hij in op identiteiten en de zgn. identiteitsproblemen die jonge Belgen van Turkse afkomst kunnen ervaren. Hij gaf het publiek mee zich niet langer in een slachtofferrol te laten drukken en vooral niet zelf deze rol aan te nemen. Hij benadrukte het belang van positief denken en handelen in de opvoeding van kinderen en in het omgaan met jongeren: ‘Ervan uitgaan dat jullie kinderen niet zullen verder studeren, zal ertoe leiden dat de lage in- en uitstroom van Turkse Belgen in het hoger onderwijs zal blijven bestaan. Als jullie zo redeneren zal dat ook zo evolueren. Niet enkel het beleid maar ook jullie, als ouders, zijn verantwoordelijk voor het succes van jullie kinderen in het onderwijs’, aldus Dökmen.

De hoogleraar sprak ook over foute vooronderstellingen die bij veel Turkse Belgen zouden leven over de Belgische samenleving. Hij stelde dat zich verdiepen in de geschiedenis, de taal, de cultuur van België niet betekent dat je jouw achtergrond verloochent. Volgens Dökmen denkt een aanzienlijk deel Belgen van Turkse afkomst op die manier en dat is een foute instelling. Hij maakte hierbij de vergelijking van taal: als mensen een andere taal of een ander land leren kennen, betekent dat ook niet dat ze hun moedertaal of hun land van herkomst zullen vergeten. Als grote liefhebber van Gent gaf Dökmen een top vier van zijn lievelingssteden: Istanbul, Elazig, Strasburg en Gent. Hij verwees naar meervoudige identiteiten die mensen hebben en dat die pluraliteit een verrijking en geenszins  een zwakheid is. ‘Je eigen culturele achtergrond en je identiteit kan je niet verliezen door andere culturen en dus mensen te leren kennen. Culturen beïnvloeden elkaar en dat is verrijkend en eigen aan de mens. Zo ook worden Turkse culturele ideeën beïnvloed door andere culturen ’, aldus de hoogleraar.  Hij gaf het voorbeeld van ‘de’ Turkse cultuur die hij omschreef als open voor vernieuwingen en invloeden en voortdurend in verandering. Daarom vond hij het fout om te spreken over dé Turkse cultuur.

Verder schetste Dökmen een situatie om aan te tonen dat het afwijzen van gastvrijheid onvermijdelijk problemen oplevert: ‘Stel nu dat je als gastvrouw en gastheer bezoek krijgt van je buren die uit China afkomstig zijn en dat deze mensen niet ingaan op uw voorstel om samen te tafelen maar dat ze hun eigen noodles bovenhalen. Hoe zouden jullie zich dan voelen?’. Participeren in deze samenleving en als volwaardige burgers gezien worden is noodzakelijk voor een gezonde maatschappij, aldus Dökmen. Hij beklemtoonde dat het tijdelijkheidsperspectief – het idee of de intentie van sommige Turkse Belgen om hun ‘gastland’ vroeg of laat te verlaten en naar Turkije te verhuizen - onbewust leidt tot demotivatie en desinteresse in de samenleving waarin zij effectief leven, en dat dit idee slechts een illusie is voor de meesten. Want de eerste generatie Turken in België was dat initieel ook van plan maar slechts een fractie van de eerste gastarbeiders is effectief terug gekeerd .

Vooroordelen tegenover mensen van niet-Turkse afkomst en hun ideeën vormden een ander thema dat werd behandeld door Dökmen. Hij liet duidelijk verstaan dat persoonlijke meningen geen feitelijke waarheden zijn en dat iedereen dat onderscheid altijd moet maken. Hij verwees naar het gevaar dat veel mensen creëren door te denken in clichés en vooroordelen over andere mensen. De positie van zwakkere personen wordt op die manier nog meer verzwakt omdat men zich blindstaart op die negatieve vooroordelen en henzelf als de schuldige aanziet, aldus Dökmen. Respect voor andere meningen en gevoelens moet volgens Dökmen een instelling zijn die iedereen zich eigen zou moeten maken. Hij pleitte daarbij voor het vermijden van het wij-zij-denken. Een pijnpunt dat in elk debat rond Belgen van andere afkomst ter sprake komt, met name het veralgemenen van een heel brede en diverse populatie.

Het volgende thema handelde over het opvoeden van kinderen in een land waar je zelf niet bent opgegroeid. Zo stelde Dökmen dat de meeste laagopgeleide mensen hun kinderen op een zeer afhankelijke manier opvoeden en dat dit een negatieve invloed heeft op het zelfvertrouwen van jongeren. Daarom pleitte hij voor het geven van verantwoordelijkheden aan kinderen van jongs af aan en dat ouders op dat vlak geïnformeerd en gesensibiliseerd moeten worden. Volgens Dökmen moeten ouders én jongeren voldoende geïnformeerd worden rond partnerkeuze, meer bepaald de vrije keuze om te kiezen met wie jongeren willen trouwen.

Last but not at least sprak Dökmen over vrouwenrechten en gender(on)gelijkheid. Hij begon dit onderwerp met de verwijzing naar de Wereldvrouwendag op 8 maart: ‘Vandaag de dag, ook op de Wereldvrouwendag anno 2010, worden zowel in Turkije als in België vrouwen en meisjes op heel veel vlakken gediscrimineerd en onderdrukt omdat ze vrouw zijn. Ze worden behandeld als tweederangsburgers. Een spijtige zaak waar we allen voor verantwoordelijk zijn en waartegen we allen samen moeten strijden. We moeten de stereotiepe rollen voor vrouwen en mannen doorbreken’. En sprak daarbij ook over eerwraak en eergerelateerd geweld en vond deze praktijken onaanvaardbaar. Volgens Dökmen beweren de meeste mensen, en vooral mannen, dat ze respectvol zijn tegenover vrouwen en meisjes, maar dat dit in de praktijk absoluut niet het geval is. Hij hekelde het feit dat in bijna alle landen de genderverhoudingen en dus machtsrelaties tussen mannen en vrouwen verre van gelijk zijn. ‘Mannen en jongens worden verwend en als superieur geacht, terwijl de rol van vrouwen gezien wordt als onderdanig en voorbestemd om kinderen te baren en het huishouden te doen’, aldus Dökmen.

Kortom, Dökmen heeft in zijn boeiende en zeer leerrijke uiteenzetting verscheidene pijnpunten blootgelegd waar tal van Belgische middenveldorganisaties en beleidsmensen rond werken en gaf ook voldoende stof tot nadenken.