6 op de 10 Belgische werknemers die micro-agressies ervaren, nemen uiteindelijk ontslag

Daarom eist Hand in Hand tegen Racisme dat micro-agressies expliciet worden opgenomen in het federaal actieplan tegen racisme, dat in september verwacht wordt. Daarnaast vraagt de organisatie dat werkgevers verplicht worden om gerichte preventiemaatregelen toe te passen. 

Volgens Hand in Hand tegen racisme ontbreekt vandaag een structurele aanpak, zowel bij werkgevers als op beleidsniveau: “Micro-agressies zijn geen onschuldige kantoorhumor. Ze zijn een structureel probleem dat talent wegdrijft, mensen ziek maakt en organisaties ondermijnt. Het is een retentie-killer”, aldus Saloua El Boustani, co-voorzitter bij Hand in Hand tegen Racisme. 

“Van waar ben je écht?” 

Micro-agressies zijn subtiele, vaak onbewuste opmerkingen of gedragingen die de identiteit van iemand in vraag stellen op basis van afkomst, huidskleur, geslacht, taalgebruik of uiterlijk. Denk aan de vraag 'Van waar ben je écht?', een opmerking over iemands haartype tijdens een vergadering, of de verbazing dat iemand 'zo goed Nederlands spreekt'.

“Micro-agressies lijken op het eerste gezicht 'goedbedoeld', maar hebben op lange termijn ernstige gevolgen. Wat veel werkgevers niet willen horen: micro-agressies op de werkvloer zijn geen ongemakkelijke bijzaak.”, verklaart El Boustani. “Los van elkaar lijken zulke opmerkingen klein of onschuldig. Maar net de herhaling maakt de impact en de kwetsuur groot. Ze zorgen ervoor dat werknemers zich voortdurend moeten verantwoorden, aanpassen of bewijzen.” 

Nieuwe videocampagne legt pijnlijke waarheid bloot 

Om die realiteit zichtbaar te maken lanceert Hand in Hand tegen Racisme de videocampagne Onbedoeld Ongemak 2.0: Marie nam ontslag. Centraal staat Marie, een fictieve werknemer die symbool staat voor iedereen die dagelijks met micro-agressies te maken krijgt. In de campagne beslist ze uiteindelijk om haar job te verlaten. Niet omdat ze dat wil, maar omdat haar werkomgeving haar geen andere keuze laat. Met slagzinnen als “Wiens potentieel laat jij liggen?" en “Wanneer grijp jij in?” wordt opgeroepen tot handelen bij werkgevers. 

De campagne brengt herkenbare situaties op de werkvloer in beeld: een lerarenkamer, een koffiebar, een vergaderzaal en een ziekenhuis. Werknemers worden geconfronteerd met subtiele maar herhaaldelijke opmerkingen over hun uiterlijk, leeftijd, afkomst, taalvaardigheid en zelfs competentie. 

“We wilden tonen dat vertrekken vaak geen vrije keuze is, maar het gevolg van een werkcultuur waarin mensen zich niet beschermd, erkend of veilig voelen. Vaak lang voordat er sprake is van een formeel meldbare vorm van discriminatie.” zegt El Boustani. 

De video’s tonen niet alleen de shock op het moment zelf, maar vooral wat daarna gebeurt: collega’s die niet ingrijpen, leidinggevenden die de situatie minimaliseren, organisaties waar geen duidelijk beleid bestaat of erger nog, het actief ontkennen van wat er is gebeurd. 

Twee duidelijke eisen 

Volgens Hand in Hand tegen Racisme ligt de verantwoordelijkheid niet alleen bij individuen, maar vooral bij organisaties en beleid. Een veilige en racismevrije werkvloer ontstaat niet vanzelf. 

Daarom formuleert de organisatie twee concrete eisen: 

1. Verplichte preventiemaatregelen tegen racisme, discriminatie en sociale uitbuiting voor werkgevers: 

Hand in Hand tegen Racisme wil werkgevers stimuleren en ondersteunen om aantoonbare maatregelen te nemen tegen discriminatie en micro-agressies op de werkvloer. Vrijblijvende sensibiliseringsacties volstaan niet. Er is nood aan duidelijke procedures, meldpunten en opvolging. We vragen daarbij een aanpak die vergelijkbaar is met de bestaande preventieplannen rond pesten op het werk. 

2. Micro-agressies opnemen in het federaal actieplan tegen racisme 

De federale overheid werkt momenteel aan een nationaal actieplan tegen racisme dat in september wordt voorgesteld. Hand in Hand tegen Racisme vraagt dat micro-agressies daarin expliciet worden opgenomen, met concrete engagementen rond preventie, monitoring en handhaving. In de vorige beleidsperiodes bleef het bij intenties. Dat mag nu niet opnieuw gebeuren. 

“Er zijn de voorbije jaren al genoeg rapporten geschreven. De belofte voor een federaal actieplan is al 25 jaar oud. Wat ontbreekt, is politieke en organisatorische daadkracht. Als we micro-agressies blijven minimaliseren, blijven we mensen verliezen op onze werkvloeren.”, besluit El Boustani. 

Alledaagse uitsluiting 

Onderzoek van de Koning Boudewijnstichting (2025) toont aan dat 71% van de mensen uit de Sub-Saharaanse gemeenschap in Vlaanderen regelmatig geconfronteerd wordt met de vraag “Van waar ben je écht?”, één van de meest hardnekkige en voorkomende vormen van alledaagse uitsluiting. 

Ook Febelfin publiceerde in 2020 als eerste Belgische sectorfederatie een publiek rapport over micro-agressies in de financiële sector. Daaruit bleek dat werknemers met roots in Sub-Sahara Afrika en Noord-Afrika bijna drie keer vaker racistische micro-agressies ervaren dan collega’s met een Europese achtergrond. 

Volgens Hand in Hand tegen Racisme zijn er vandaag nog steeds te weinig publieke cijfers beschikbaar over deze discriminatievorm, micro-agressies op de werkvloer. Veel organisaties voeren wel interne onderzoeken uit, maar maken de resultaten niet publiek. Daardoor blijven dingen onder de radar en zetten ze zichzelf uit de wind.