Cinema Nova vertoont historische Palestijnse films tijdens 'Palestinian Archives'
Nog tot en met 19 december draait er in de Brusselse Cinema Nova een filmprogramma rond het Palestijnse audiovisuele archief. Van de strijd voor het bewaren van de beelden tot hun herovering door hedendaagse Palestijnse filmmakers: 'Palestinian Archives' maakt een breed scala aan zeldzame films toegankelijk.
Het beeld dat historisch gezien in films van Palestijnen wordt geschetst, stamt uit de jaren veertig en vijftig van de vorige eeuw. Palestijnen werden enkel afgebeeld als 'primitieve' landbouwers of simpelweg 'Arabische vluchtelingen' die steevast op de achtergrond worden gehouden in schitterende landschappen. Alles om de boodschap van 'Een volk zonder land voor een land zonder volk' kracht bij te zetten. Om dat beeld te doorbreken, duidelijk te maken dat ze wel degelijk bestonden en zich tegen de bezetting van hun land te verzetten, grepen de Palestijnen naar de camera.
Deze boodschap werd na de Tweede Wereldoorlog gebruikt om de bezetting van Palestina door zionistische groeperingen te rechtvaardigen. Het idee dat er in Palestina 'zo goed als niemand woonde' maakte het acceptabel om het land te bezetten.
Van revolutionaire cinema...
In 1968 richt de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie (PLO) de Palestine Film Unit op. De allereerste films zijn het werk van naar buurlanden gevluchte Palestijnen of van filmmakers uit solidaire Arabische landen.
Tegelijkertijd beginnen de koloniale rijken barsten te vertonen en waait er tot in de verste uithoeken van de wereld een wind van revolutionair socialisme. Palestina wordt het middelpunt van internationale solidariteit, met ruggensteun van filmmakers uit de hele wereld, zoals de Libanees Jean Chamoun, de Duitse Monica Maureur en de Zweed Per-Åke Holmquist, van wie Cinema Nova films vertoont.
Dankzij het Filmmuseum van Toulouse kan Cinema Nova een aantal verloren gewaande Palestijnse documentaires vertonen.
Maar de leiders van het Palestijnse verzet zien zich vanwege de belegering van Beiroet in 1982 gedwongen om in Tunesië in ballingschap te gaan. De infrastructuur van de nationale militante filmindustrie zijn vernietigd, en de door het Israëlische leger in beslag genomen films, alsook de makers ervan, raken verspreid over de wereld.
De documentaires die in Beiroet verloren waren gegaan duiken na verloop van tijd in allerlei landen weer op, naargelang de revolutionaire banden die over de hele wereld zijn gesmeed. Dankzij het Filmmuseum van Toulouse, dat nu een deel van deze collectie bewaart, kon Nova er een aantal van selecteren en vertonen, waaronder twee van de eerste documentaires die in Gaza zijn opgenomen: Scenes from the Occupation in Gaza (1973) en Gaza Ghetto (1985). Ze worden vertoond op 12, 13 en 14 december, in aanwezigheid van historicus Jihane Sfeir (ULB) en historicus en politicoloog Stéphanie Latte Abdallah (Centre National de la Recherche Scientifique), die deze werken in perspectief zullen plaatsen.
...naar cinema in ballingschap
In een land waar een film maken heldenmoed vergt, is het in ballingschap dat een nieuwe generatie filmmakers opkomt. Zij combineren documentaire met cinematografische, politieke en humanistische ambitie. Een centraal figuur in deze beweging is Michel Khleifi die al sinds 1970 een thuis in België vond. Hij komt naar Cinema Nova voor de vertoning van Ma'loul fête sa destruction samen met de Israëlische historicus Ilan Pappé.
Ook vertonen we de films van Palestijnse filmmakers zoals Kamal Aljafari, Mohanad Yaqubi en Reem Shileh, die historische archiefbeelden als uitgangspunt gebruiken voor hun eigen films. Anderen, zoals Mahmoud Taw q Al-Haj, kiezen ervoor om hun eigen archiefbeelden te vermengen met satellietbeelden en militaire opnames. Weer anderen, zoals Theo Panagopoulos, vinden hun materiaal in de koloniale archieven.
Het werk van deze filmmakers is een reactie op het koloniale uitwissingsbeleid dat de aanwezigheid van Palestijnen op hun eigen grond onzichtbaar heeft gemaakt. Het zijn stuk voor stuk daden van verzet. Die beelden bewaren, in omloop brengen, weer gebruiken en zich opnieuw eigen maken, betekent blijven bouwen aan een collectief geheugen.
'Palestinian Archives: fragmenten van een gestolen geheugen' loopt nog tot en met 21 december in Cinema Nova, Arenbergstraat 3 in Brussel.
Over de auteur
Cinema Nova is een onafhankelijke bioscoop in Brussel die bijna volledig door vrijwilligers wordt gerund en die vaak thematische programma's organiseert.
Meer van Cinema Nova