De strijd van Vooruit tegen ex­treem­rechts: geen daden maar woorden

Afgelopen week kondigden Vooruit-voorzitter Conner Rousseau en parlementslid Achraf El Yakhloufi op sociale media aan dat de partij haar strijd tegen extreemrechts nieuw leven inblaast. Directe aanleiding zijn de gruwelijke beelden van het optreden van de Amerikaanse immigratiepolitiedienst ICE, die kleuters als lokaas gebruikte in de jacht op mensen zonder papieren, en recent twee witte Amerikanen vermoordde. 

Het fascisme in de VS wordt door Vooruit gebruikt om de pijlen te richten op het Vlaams Belang. Rousseau en El Yakhloufi stellen namelijk dat ze dit soort Amerikaanse toestanden in ons land 'nooit zullen aanvaarden'. Wat ze concreet zullen doen om het fascisme te stoppen, blijft echter onduidelijk.

'Grip op migratie' of 'puur fascisme'?

De demarche van Rousseau en El Yakhloufi doet de vraag rijzen waar voor Vooruit de grens ligt tussen wat de partij op haar website 'grip krijgen op migratie' noemt, en fascisme. "ICE dat onschuldige kinderen van vijf jaar oppakt" is volgens Rousseau 'onmenselijk en walgelijk'. Maar dat ligt anders wanneer het de Belgische politie is die onschuldige kinderen van vijf jaar oppakt. De Arizonaregering wil de capaciteit van gesloten uitzettingscentra de komende jaren verdubbelen, en voor volgend jaar staat een herziening gepland van het verbod op opsluiting van kinderen in die centra.

Als we de video's op sociale media mogen geloven, zijn ook de gedwongen uitzettingen door ICE onaanvaardbaar. "Deportaties. What the fuck.... Dat is puur fascisme”, zegt Vooruit-Kamerlid Achraf El Yakhloufi in de video over ICE die hij donderdag postte. Opmerkelijk, want het partijstandpunt van Vooruit over mensen zonder papieren in België doet anders vermoeden: "Wie niet mag blijven, moet effectief terug. Mensen hebben ook een medewerkingsplicht. Werk je niet mee? Dan zijn detentie en woonstbetreding voor Vooruit geen taboe." 

Om die deportaties te vergemakkelijken, stemde Vooruit zelfs voor het uitnodigen van Europees grensbewakings- en kustwachtagentschap Frontex – het ICE van de Europese Unie, zeg maar –  op Belgisch grondgebied. Sinds september vorig jaar zijn agenten van dat agentschap mede dankzij Vooruit ook daadwerkelijk gestationeerd op de luchthaven van Zaventem. 

For the record, het mensenrechtenpalmares van Frontex is niet zo heel verschillend van dat van ICE. Het agentschap, dat alleen in naam een kustwacht is, saboteert actief reddingsoperaties op de Middellandse Zee. Een rapport van 11.11.11 stelde in 2024 bovendien vast dat Frontex direct betrokken was bij 122 pushbackoperaties. The Guardian berekende op basis van VN-rapporten dat die pushbacks enkel in 2020 en 2021 al aan zo'n 2.000 mensen het leven hebben gekost.

ICE-raids à la Belge

Ook de manier waarop de Brusselse politie in september vorig jaar jacht maakte op Palestijnse activisten die demonstreerden tegen de genocide, doet erg denken aan de ICE-raids uit de VS. Het waren toen net als in de VS agenten in burger die mensen om onduidelijke redenen arresteerden en zonder proces opsloten in een deportatiecentrum. Die acties waren qua schaal niet te vergelijken met wat de Amerikaanse grenspolitie nu doet, maar de principes lopen gelijk en worden door Vooruit als de normaalste zaak van de wereld beschouwd.

De gelijkenissen met de VS zullen naar verwachting enkel toenemen. Momenteel heeft de federale regering een wetsvoorstel klaarliggen dat het mogelijk moet maken om mensen zonder geldige verblijfsdocumenten thuis op te pakken in het kader van gedwongen deportatie. Dit gaat voor alle duidelijkheid om het met geweld binnendringen van de woning van mensen – ook gezinnen met kinderen – die geen enkel strafbaar feit gepleegd hebben. Een 'ernstige aantasting van het recht op privé- en gezinsleven', volgens federaal migratiecentrum Myria. Geen enkele Belgische maatregel doet zo hard denken aan de ICE-jachten. En ook dit is aanvaardbaar voor Vooruit, alle strijdlust op Instagram ten spijt.

De stoere uitspraken van Rousseau en El Yakhloufi zijn dan ook niet meer dan window dressing, waarbij de opkomst van fascisme gelinkt wordt aan de VS en Vlaams Belang, zodat er geen verantwoording hoeft te worden afgelegd voor het eigen beleid. Hoe Vooruit zich als partij opstelt tegenover extreemrechts schommelt mee op de golven van de publieke opinie, eerder dan dat het een strategie is die echt bedoeld is om onze samenleving te beschermen tegen fascisme en willekeur.

Mislukte strijd om de Vlaams Belang-stem

Vanwaar deze wanhoopspoging? Ook bij de afgelopen verkiezingen profileerde Vooruit zich als de stormram tegen extreemrechts. Dit deed de partij enerzijds door erg luid te verkondigen dat 'alleen Vooruit Vlaams Belang uit de regering kan houden', waarmee ze waarschijnlijk linkse kiezers wilde overtuigen. Maar tegelijkertijd nam ze ook een deel van het extreemrechtse discours over, waaronder een 'flinks' migratiebeleid. De rehabilitatie van Rousseau als partijvoorzitter na zijn racistische uitspraken over de Roma-gemeenschap in Sint-Niklaas toonde aan dat racisme voor de partij allesbehalve een breekpunt is. Zijn terugkeer leek zelfs een toegeving aan kiezers die geen zin hadden in ‘politieke correctheid.’ 

Onderzoek van onder meer professor Politicologie Stefaan Walgraeve (UAntwerpen) toonde echter aan dat de strategie van Vooruit om Vlaams Belang-kiezers te overtuigen niet heeft gewerkt. Vooruit kon geen stemmen halen bij Vlaams Belang, maar verloor juist kiezers aan die partij. Electoraal mislukte dit plan dus, maar het zorgde er wel voor dat bepaalde extreemrechtse plannen en ideeën verder genormaliseerd werden – ook bij linkse kiezers.

Als deel van de Arizonacoalitie gebruikte Vooruit in die mate migranten en mensenrechten als pasmunt voor socio-economische maatregelen, dat ze publiekelijk met de vinger gewezen werden door ABVV-kopman Bert Engelaar. Dit in combinatie met de afbraakpolitiek van Arizona zorgde ervoor dat Vooruit het slecht doet in de laatste peilingen. Ze werd afgelopen december voorbijgestoken door CD&V en wordt nu op de hielen gezeten door de PVDA. Die laatste kan door haar banden met de antifascistische beweging en politieke maagdelijkheid geloofwaardiger ageren tegen Trump, en doet dat ook.

Nu de verkiezingen achter de rug zijn, het programma van Arizona vastligt en de volgende verkiezingen nog niet aan de horizon liggen, is het voor Vooruit veilig om (retorisch) weer voluit de linkse flank te bespelen. Dat ze nu de kans krijgen om dat te doen door zich te richten op de VS, biedt het voordeel dat de aandacht verlegd wordt van het beleid dat zij mee uitvoeren. Een beleid dat ei zo na extreemrechts genoemd kan worden, zeker wat betreft migratie. 

Trumpiaans beknotten van tegenstemmen

Tot slot moet opgemerkt worden dat naast dat extreemrechts-geïnspireerde migratiebeleid, Vooruit actief meewerkt aan wat experts de illiberalisering van de democratie noemen. Daarbij wordt stap voor stap de civiele ruimte afgebouwd als strategie om een autoritair bestuur te vestigen. Zo gebruikte Vooruit-minister Caroline Gennez drogredenen om gestemde decreten te omzeilen bij het toekennen van subsidies aan kritische middenveldorganisaties. Daarbij werden die organisaties bestempeld als gewelddadige extremisten, zonder dat daar enig bewijs voor was. 

Deze vorm van politiek is zonder twijfel Trumpiaans en ondemocratisch. Zowel op Vlaams als op federaal niveau zit Vooruit in regeringen die in een sneltempo wetten en decreten ontwerpen die het recht op protest, de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van vereniging op de helling zetten. De waarschuwingen daarover van onder meer het Federaal Instituut voor de Rechten van de Mens maar ook de hoogste rechtscolleges, die het niet-uitvoeren van rechterlijke vonnissen aan de kaak stellen, vallen in dovemansoren bij Vooruit.

De strijd tegen fascisme kan nooit los gezien worden van de strijd voor de bescherming van mensen op de vlucht en andere kwetsbare groepen, en is onmisbaar om onze democratie gezond te houden. We willen hierbij benadrukken dat migratie voor alle progressieve partijen een struikelblok is. Zo was de opzettelijk gecreëerde 'opvangcrisis' voor Groen geen reden om uit de Vivaldi-regering te stappen, en onthoudt de PVDA zich te vaak strategisch uit het migratiedebat. 

Desalniettemin draagt Vooruit een bijzondere verantwoordelijkheid als enige progressieve bestuurspartij. Ons advies aan Vooruit is om zich daarbij niet blind te staren op de VS, maar de lessen die daar getrokken kunnen worden toe te passen op het werk dat zij als progressieve partij in de Vlaamse en federale regering zouden moeten doen: het actief beschermen van de mensenrechten en de rechtsstaat.