'Uittocht naar Gaza' do­cu­men­teert het leven te midden van de genocide

Op 4 oktober 2023 is Fatena Al Ghorra na vijftien jaar voor het eerst opnieuw in Gaza. Na jarenlang vruchteloos proberen, slaagt ze erin om terug te keren naar het land waar haar wortels liggen. Eindelijk kan ze haar ouders, broers, andere familieleden en vrienden weer in de armen sluiten. Wat een fijn weerzien moet worden, draait echter uit op een nachtmerrie. Drie dagen na haar aankomst breekt de hel los wanneer Israël begint aan de grootste vernietigingscampagne uit haar geschiedenis, gericht tegen de Palestijnen in Gaza.

Haar familie raakt verspreid nadat ze halsoverkop moeten vluchten met de schamele bezittingen die ze kunnen dragen. Haar moeder vlucht zelfs op blote voeten, net zoals 75 jaar eerder als vierjarig meisje tijdens de Nakba. Ook deze keer zal ze haar thuis voorgoed achterlaten en elders een nieuw bestaan opbouwen. Samen met haar ouders en een aantal andere familieleden komt Fatena terecht in het Al-Quds ziekenhuis. Een paar vierkante meter op de vloer van een gang op de vierde verdieping wordt de tijdelijke schuilplaats van de familie. 

Daar schrijft ze, te midden van de chaos, de aanhoudende bombardementen, het bloed van gewonden en het geschreeuw van spelende kinderen. Fatena schrijft brieven aan haar nichtje Lamar in België. 24 brieven en 191 pagina’s lang word je meegenomen in de ontreddering, de pijn, het verdriet. Maar ook in de hoop en veerkracht van een volk dat al decennialang gebukt gaat onder bezetting, terreur, kolonisatie en apartheid.

Fatena is journalist en dichter, en dat merk je aan het poëtische taalgebruik in haar brieven. Zoals schrijver Rachida Lamrabet in het voorwoord schrijft: “Fatena heeft de gave om de deur van het ziekenhuis wagenwijd open te zetten en je mee te sleuren naar de hel waarin zij en de rest van Gaza plots zijn beland.” Haar woorden grijpen je bij de keel, doen je naar adem happen, kerven in je ziel. Ze laten je hart wenen wanneer je met elk woord, elke beschrijving beseft: nooit meer is nu. Net zoals de half ontwortelde, wilde vijgenboom die haar terug naar Gaza roept, blijft ook zij, soms wankelend, overeind om getuige te zijn van de genocide die plaatsvindt.

De omvang van de catastrofe was voor de buitenwereld toen nog niet duidelijk, maar is meer dan 500 dagen later onmiskenbaar: Israël pleegt een genocide op een bevolking die al meer dan 20 jaar opgesloten zit in een openluchtgevangenis en die geen kant op kan. Tienduizenden doden, honderdduizenden gewonden en vermisten. De ene flagrante schending van het internationale recht na de andere. Dit alles terwijl Westerse leiders Israël de hand boven het hoofd blijven houden en mensenrechten naast zich neerleggen. 

Fatena’s woorden beschrijven deze catastrofe. Ze beschrijft hoe het bezettingsleger haar neef vermoordt omdat hij ’s avonds een kop koffie wilde drinken. Hoe de daken van huizen op de hoofden van kinderen vallen door bombardementen en hen voor de rest van hun leven verminken. Hoe gewonde mensen nogmaals gebombardeerd worden in de ziekenhuizen en scholen waarin ze hun toevlucht hebben gezocht. Hoe Israëlische tanks in ‘veilige’ corridors hun loop richten op mensen die weerloos witte doeken in de lucht houden. 

Fatena’s wortels die diep verankerd zijn in Gaza houden ondanks de verwoesting stand. Zo lezen we in Uittocht naar Gaza ook over het verzet van de Gazanen. Het verzet in de vorm van doorgaan met het leven. Vrouwen die ’s nachts lachen met elkaar, de grapjes en de bijnamen die ze aan elkaar geven. Het genot van stiekem een sigaret kunnen roken in de vrouwentoiletten. Het gelukzalige gevoel van een stukje brood met za’atar of rode peperpasta die je smaakpapillen beroert. De ontmoetingen en vriendschappen die ontstaan met de mensen die door de bommenregen naast je op een vloer in een ziekenhuis belanden. De jongeman die liefdesliedjes zingt voor zijn verloofde die achter de trap naar hem luistert.

Het is net in deze kleine dingen dat de veerkracht en het verzet van Palestijnen het duidelijkst naar voren komt. Er is immers niets moediger dan doorgaan met leven voor de ogen van een bezetter die probeert je wortels uit de grond te trekken en zo je volk te vernietigen. Net zoals een vijgenboom zijn vruchten draagt, dragen Gazanen hun thuis op hun schouders, in hun hart. Waar ook ter wereld, via herinneringen, verhalen, hoop en veerkracht, blijven hun wortels steeds verankerd in de grond waaruit ze ontsproten. Het is ook de reden waarom na meer dan 75 jaar een van de sterkste legers ter wereld er nog niet in geslaagd is een volk zonder gewapende troepenmacht te overwinnen.

Dit boek is een neergeschreven relaas van de volkerenmoord op de Palestijnen, die nog steeds voortduurt. Nog steeds wagen mensen elke dag hun leven om de gruweldaden te tonen aan een wereld die de andere kant op kijkt. Op dit moment zijn er honderdduizenden mensen die wanhopig blijven verder leven omdat ze geen keuze hebben. Omdat hun wortels zich veerkrachtig blijven vastklampen aan hun geboortegrond. 

Fatena heeft de immense taak op zich genomen om de barbaarse daden die de Palestijnen worden aangedaan te documenteren in haar brieven, foto’s en video’s. Dit deed ze naar mijn gevoel op een feilloze manier. Haar ooggetuigenverslag draagt ertoe bij dat de gruwelen die zij en haar volk meemaken niet vergeten kunnen worden. 

Als lezer hebben wij allemaal de verantwoordelijkheid om deze woorden en beelden mee te verspreiden. Om te blijven strijden voor rechtvaardigheid voor Gaza, voor Palestina. Voor een einde aan de illegale bezetting, de apartheidspolitiek. Voor een vrij Palestina waar vluchtelingen opnieuw kunnen wortelen. Voor de menselijkheid die het zogenaamde ‘verlichte Westen’ verloor toen ze nogmaals de kant van de duisternis koos, door niet in te grijpen bij een genocide gepleegd door een van de meest wraakroepende hedendaagse koloniale projecten in deze wereld.

In een wereld waar menselijkheid en internationaal recht steeds meer onder druk komen te staan, is een boek zoals uittocht naar Gaza een absolute must-read. Het geeft een unieke hedendaagse inkijk in wat kolonialisme, apartheid en genocide betekenen en doen met een mens. Tegelijkertijd is één van de absolute sterktes van het boek dat Fatena erin slaagt om de Gazanen neer te zetten als de veerkrachtige mensen die ze zijn. Mensen die die na meer dan 75 jaar koloniale apartheid en bijna 20 jaar blokkade, blijven vechten voor hun land. Zelfs wanneer ze met een genocide te maken krijgen. 

Het lezen van dit boek is niet plezierig, het is hartverscheurend. Het raakte me diep en ik moest het regelmatig wegleggen omdat het allemaal te veel werd. Maar net daarom moet dit boek gelezen worden. Door iedereen die strijdt voor gelijkwaardigheid en vrijheid. Door iedereen die droomt van een dekoloniale wereld. Omdat zo’n wereld niet mogelijk is zonder een Palestina waar Palestijnen zelfbeschikkingsrecht hebben.