Waarom het stoppen van transnationale adopties niet voldoende is

Afgelopen voorjaar keerde ik voor de vierde keer terug naar mijn geboorteland. Net als de keren hiervoor was het een reis waar ik naar uitkeek en met mijn hele lichaam en ziel naar smachtte. Elke terugreis is een bevestiging van waar mijn hart ligt en waar mijn wortels geplant zijn. Het in Ethiopië zijn is helend voor die kant van mij die dertig jaar lang niet in verbinding stond met haar geboortegrond en -cultuur. En tegelijk ook pijnlijk voor die kant van mij die elke dag een weg probeert te vinden in de gevolgen van het geadopteerd zijn. 

Geadopteerd en uit mijn land weggehaald worden waren immers geen keuzes die ik zelf heb gemaakt. Het was een verplaatsing die me werd opgelegd. Een verplaatsing die met een pakket aan gevolgen komt. Gevolgen die mijn welzijn beïnvloeden en de basisgrond van mijn bestaan in vraag stellen. Gevolgen die maken dat ik op 34-jarige leeftijd met meer vragen dan ooit zit ten aanzien van mijn adoptie en afkomst.

Adoptie komt met onzekerheden

Want in tegenstelling tot het beeld dat er bestaat rond adoptie van een gestructureerd, wereldverbeterend systeem, word ik, en velen met mij, geconfronteerd met het (bewust) slecht georganiseerde systeem dat adopties mogelijk maakt. Een systeem dat ervoor zorgt dat ik niet weet waar ik precies vandaan kom, wanneer ik precies geboren ben, waarom ik geadopteerd ben, wie er in Ethiopië voor mij gezorgd heeft en wie er verantwoordelijk is voor mijn adoptieproces. Een systeem dat mij nog nooit heeft geholpen, maar mij eerder heeft tegengewerkt.

Met mijn adoptie en verplaatsing naar Nederland is namelijk ook zo goed als mijn gehele geboorte-identiteit uitgewist. Mijn adoptiepapieren vertellen me niet wie ik was vóór de verplaatsing naar Nederland. Ze vertellen me dat ik te vondeling ben gelegd, maar ik weet niet zeker of dit de waarheid is. Mede omdat ik weet dat de pagina’s waarop dit is geschreven niet waarachtig zijn. Dit kon ik immers checken door naar Ethiopië af te reizen en de instanties af te gaan die in mijn adoptiedossier genoemd worden. Hierbij kreeg ik de bevestiging dat het medisch dossier in mijn adoptiedossier niet echt is.

Ook de namen die ik draag komen met de onzekerheid of deze correct en waarachtig zijn. Vanaf dat ik jong was heb ik een (mondelinge) verklaring gekregen waarom ik de voornamen draag die ik draag. In mijn adoptiedossier wordt dit verhaal echter niet bevestigd. Mijn tweede en derde naam worden in mijn dossier zelfs nooit genoemd. En geen persoon in Ethiopië heeft ooit van de naam Tarirga gehoord, waardoor ik vermoed dat de naam ofwel in zijn geheel verzonnen is of dat er een vertaalfout is gemaakt. Ik ben enorm blij dat ik geen westerse voornamen heb en dat mijn namen mij relateren aan mijn geboorteland. Maar tegelijkertijd is het een bizar idee om namen te gebruiken die wellicht helemaal niet bij jou horen.

De onzekerheden stapelen zich nog verder op omdat ik inmiddels door contacten met andere geadopteerden weet dat de tussenpersoon in mijn adoptie gekend is als een man die betrokken was bij illegale adopties en andere adoptiemisstanden.

Ik vraag me ook af wie er baat heeft gehad bij mijn adoptie. Adoptie vindt zogezegd altijd plaats in het belang van het kind. Eerste ouders zouden niet voor hun kinderen kunnen of willen zorgen. En dus zijn deze kinderen beter af in het rijke Westen. Maar ik weet dat er voor mijn adoptie ongeveer (omgerekend naar de huidige waarde) €9000,- is betaald. Ik maakte een rekensom van het aantal kinderen dat uit Ethiopië is geadopteerd en de bedragen die daarvoor zijn betaald: 

Vanuit Ethiopië zijn er minimaal 50.000 kinderen geadopteerd. Bedragen die door adoptieouders voor deze adopties zijn betaald variëren van rond de 10.000 tot meerdere tienduizenden euro’s. Dit betekent dat er minimaal 500 miljoen euro is betaald om deze adopties mogelijk te maken. 500 miljoen om kinderen te kopen en naar het Westen te halen. Wat als deze 500 miljoen euro niet aan individuele adopties was besteed, maar aan het ondersteunen van hele gezinnen of gemeenschappen? Ervan uitgaande dat adopties voornamelijk het gevolg zijn van sociaal-economische omstandigheden en/of onvoldoende uitgebouwde zorgsystemen, hadden deze kinderen dan niet uit hun gemeenschap weggehaald hoeven worden. 

Adoptiestop

Gelukkig beginnen steeds meer zendende en ontvangende landen te beseffen dat het voortzetten van transnationale adopties geen optie meer is. Het activisme van vele geadopteerden en vele onderzoeken hebben ertoe geleid dat politici eindelijk beseffen dat het transnationaal adoptiesysteem veel te kwetsbaar is en blijft. Er is eindelijk politieke wil om in te zien dat er nooit een 100% veilig transnationaal adoptiesysteem kan worden opgesteld. Welke maatregelen overheden ook treffen, er bestaat altijd het risico dat kinderen en ouders op een illegale en/of onzorgvuldige manier van elkaar gescheiden worden.

Vlaanderen besliste om die reden om transnationale adopties in de loop van 2027 stop te zetten. De eerder ingestelde adoptiepauze werd dit voorjaar door minister Gennez omgezet in een definitieve stop. Enkel wensouders die gematcht zijn met een adoptiekind, kunnen de procedure afmaken. Voor alle andere wensouders stopt het adoptieverhaal. Vlaanderen lijkt zo tot een hardere stop te komen dan Nederland. De noorderburen beslisten al eerder tot een adoptie-afbouw, maar het wetsvoorstel hierrond moet nog gefinaliseerd worden. In het huidige wetsvoorstel worden bepalingen opgenomen die mogelijk maken dat transnationale adopties zeker nog tot 2035 kunnen worden voortgezet. Een onbegrijpelijke beslissing als je weet dat het besef dat je geen veilige adopties kunt garanderen het startpunt van de afbouw is.

Stoppen is niet genoeg

In België werd erkend dat er illegale adopties hebben plaatsgevonden, maar hier werden geen excuses voor uitgesproken. In Nederland werden aan transnationaal geadopteerden excuses uitgesproken naar aanleiding van het onderzoeksrapport van de commissie Joustra. Deze commissie onderzocht de rol en verantwoordelijkheid van de Nederlandse overheid bij transnationale adopties. Ze concludeerde dat de Nederlandse overheid te passief was in haar controlerende rol en niet heeft ingegrepen bij misstanden. Verder werden er aan deze excuses echter nog weinig concrete acties verbonden.

Richting binnenlandse afstandsmoeders en -kinderen bood het Nederlandse kabinet begin juli haar formele excuses aan. Dit volgt op de publicatie van het onderzoeksrapport ‘Schade door schande: Rapport van de Commissie onderzoek Binnenlandse afstand en adoptie 1956-1984’. In een brief aan de Kamer schrijft de Nederlandse Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, Claudia Van Bruggen (D66), dat er voor de zomer nog een brief aan volgt “over de aanbevelingen uit het rapport en de beoogde maatregelen die kunnen bijdragen aan verdere erkenning en herstel van de getroffenen.” Het zijn mooie woorden, maar in de bijbehorende beslisnota zijn de volgende passages opgenomen:

4.2. Financiële overwegingen:

Aan het aanbieden van excuses zitten geen rechtstreekse financiële consequenties. Over de financiële aspecten van de herstelmaatregelen wordt u te zijner tijd nader ingelicht.

4.3. Juridische overwegingen

Eerdere juridische procedures van afstandsmoeders met betrekking tot aansprakelijkheid van de Staat hebben niet geleid tot een toewijzing van de vorderingen. Niet uitgesloten wordt dat de excuses nieuwe aansprakelijkheidsstellingen en gerechtelijke procedures inluiden. Het is niet de verwachting dat de excuses zullen leiden tot grote juridische risico’s.

Ik lees dit als: Kamerleden wees gerust, we spreken wel onze excuses uit, maar we hoeven in juridische of financiële zin niet op de blaren te zitten. Deze zinnen uit de beslisnota maken de excuses voor mij dus nu al lege woorden.

Recht op herstel en verantwoordelijkheid

Net als dat stoppen alleen niet voldoende is, is ook het aanbieden van excuses niet genoeg. Aan woorden alleen hebben slachtoffers immers weinig. Slachtoffers dragen allerlei levenslange consequenties met zich mee. In sommige gevallen waren namen, geboortedata- en plaatsen, afstandsverhalen en informatie over eerste ouders daadwerkelijk onbekend. In andere gevallen zijn deze gegevens echter bewust verduisterd of veranderd om adopties mogelijk of makkelijker te maken. Bijvoorbeeld omdat een zo jong mogelijk kind makkelijker was om ter adoptie aan te bieden, dan een al iets ouder kind. Of omdat een kind makkelijker adoptabel wordt als het wees of ter vondeling wordt verklaard, dan wanneer er nog (te traceren) eerste ouders zijn.

Broers en zussen werden uit elkaar getrokken en andersom werden kinderen die niet met elkaar verwant waren juist tot broers en zussen verklaard. Eerste ouders werden onder druk gezet om hun kind af te staan en werd een verkeerde uitleg gegeven over wat adoptie betekent, waarna ze onwetend een handtekening plaatsten voor het afstand doen van hun kind. En zo kan dit lijstje nog wel even doorgaan. Geadopteerden en hun ouders zouden in staat moeten zijn om al deze, al dan niet bewust gecreëerde, fouten en misstanden te herstellen. Zij zouden hierin ondersteund en hiervoor gecompenseerd moeten worden. Dit zijn namelijk geen toevallige fouten, maar systematisch gecreëerde fouten.

En dan heb ik nog niet eens gesproken over het recht dat je zou moeten hebben om opnieuw te verbinden met je geboorteland en je eerste familie. Of je naar je geboorteland kan afreizen hangt veelal af van je persoonlijke situatie. Je moet zelf voldoende financiële middelen hebben, de gelegenheid hebben om vrij te nemen van je werk en voldoende ondersteuning hebben om een dergelijke reis te organiseren. Voor gewone vakanties is dit logisch, maar reizen naar je geboorteland als geadopteerde is geen vakantie. Het is (voor sommigen) een noodzakelijkheid om te kunnen helen en dat andere deel van zichzelf te kunnen verkennen, om antwoorden te vinden, om toegang tot adoptiedocumenten te krijgen, om familie te zoeken en om zich terug te kunnen verbinden met familie waar je, al dan niet illegaal, van gescheiden bent.

Er zijn concrete daden nodig die tonen dat excuses slechts een tussenstap zijn in oprechte wil naar herstel. Er zijn mensen, organisaties en instituties nodig die verantwoordelijkheid opnemen voor wat ze hebben misdaan. En die moeten daar ook de consequenties van dragen.

Pijnlijke afwezigheid van verantwoordelijkheid

Het zijn deze consequenties die overheden, (voormalige) adoptieorganisaties en andere schakels in het adoptiesysteem nog steeds angstvallig uit de weg blijven gaan. Dit komt naar voren in de afwezigheid van hersteldaden in het beleid rond adoptie(zorg), maar ook in uitspraken in de rechtszaken die geadopteerden aanspannen tegen overheden en adoptieorganisaties. Een voorbeeld van een dergelijke rechtszaak is die van Dilani Butink.

Butink werd in 1992 kort na haar geboorte uit Sri Lanka geadopteerd. Wanneer zij op latere leeftijd een zoektocht start naar haar afkomst stuit ze op onregelmatigheden rond haar adoptie en onjuistheden in haar adoptiepapieren. Hierdoor is het voor haar onmogelijk gemaakt om haar geboorteouders terug te vinden. Butink klaagt hiervoor de Nederlandse Staat en Stichting Kind En Toekomst, de adoptie-organisatie, aan. De rechtszaak loopt al vanaf 2018, waarna verschillende gerechtelijke uitspraken volgden. Onder andere een gelijk richting Butink door het Gerechtshof in Den Haag. Deze uitspraak werd echter in hoger beroep vernietigd na bezwaren vanuit de Nederlandse Staat en de adoptieorganisatie. Op 7 april 2026 luidde het definitieve vonnis van de rechtbank dat de beklaagden niet verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor de omstandigheden waarin deze adoptie heeft plaatsgevonden.

Het is wellicht een rechtsgeldige uitspraak, maar de moraliteit en ethiek hierachter is misselijkmakend. De rechter oordeelt dat er ten tijde van de uitvoering van deze adoptie, geen wetgeving was die de Nederlandse Staat of de adoptieorganisatie verplichte tot een diepgaand(er) onderzoek naar de geboorte- en afstandsomstandigheden. De Nederlandse Staat en de adoptie-organisatie hebben gedaan wat er destijds minimaal wettelijk noodzakelijk was en dus hebben ze wat hen en dus ook de rechter betreft aan hun plicht voldaan. Ondanks dat toen al bekend was dat Sri Lanka een land was waar (ernstige) misstanden hadden plaatsgevonden bij transnationale adopties. Het onderzoeksrapport van de Nederlandse commissie Joustra sommen de volgende praktijken op bij Sri Lankaanse adopties: 

Deze varieerden van de beruchte baby farms, kinderhandel, diefstal van kinderen, het onder dwang laten afstaan van een kind, vervalsing van documenten, tot het legaliseren van onjuiste documenten, verduistering van staat, corruptie en omkoping en onjuiste betalingen.

Deze uitspraak is nog maar eens het bewijs dat de vraag van de adoptieouders en de (financiële) winsten van de schakels in het adoptiesysteem primeerden en primeren. Want als het werkelijk ging over het belang van het kind, dan had je ondanks dat hier nog geen wetgeving rond bestond, er alles aan gedaan om te achterhalen wat de omstandigheden zijn waardoor een kind door ouders wordt afgestaan. Zeker als je weet dat er in een land sprake is van adoptiemisstanden.

In België dienden acht geadopteerden uit Zuid-Korea begin 2025 een klacht in tegen twee adoptie-organisaties, Terre des Hommes en Enfants du Monde, en de overheid. Tegen Terre des Hommes en Enfant du Monde omtrent “valsheid in geschrifte, mensenhandel, gebruik van valse stukken, criminele organisatie, kinderontvoering, gebruik van tussenpersoon die hier financieel gewin mee halen”. Tegen de overheid omtrent haar nalatigheid in het controleren van de adoptieorganisaties ondanks gekende signalen rond misstanden bij adopties uit Korea. Deze zaak is nog lopende en het is dus nog niet bekend wat de rechter zal oordelen.

Misdaad tegen de mensheid

Hopelijk kijken rechters in de rechtszaken rond (transnationale) adopties ook naar de uitspraak in de rechtszaak van vijf metissen tegen de Belgische Staat. In deze zaak oordeelde het Hof van Beroep in 2024 dat de Belgische Staat verantwoordelijk is voor misdaden tegen de mensheid door de systematische ontvoeringen van metissen tijdens het Belgische koloniale bewind. 

Transnationale adopties zijn niet zo duidelijk gestoeld in een koloniale periode, maar het is overduidelijk een systeem dat grote overeenkomsten kent met de gedwongen verplaatsing van metissen. Dit blijkt uit de richting waarin deze transnationale adopties verlopen (van het Globale Zuiden naar het Globale Noorden), de dwang richting eerste ouders die ook bij transnationale adopties aanwezig is, de religieuze en overheidsinstituties die bij beide systemen een belangrijke rol hebben gespeeld, de kijk op ‘het belang van het kind’ dat rechtvaardigde dat kinderen van hun eerste families werden gescheiden en de systematiek in het vervalsen en/of achterhouden van informatie.

Laten we dus ook transnationale adoptie durven zien voor wat het is:  een systematische georganiseerde misdaad tegen de mensheid in plaats van een liefdevolle oplossing voor ondergeprivilegieerde kinderen waarbij per ongeluk fouten zijn opgetreden in de adoptieprocedures.