Wie bepaalt wat racistisch is?

In zijn nummer 'Praat Nederlands' gebruikt rapper FabioW de woorden 'ching chang chong' om een taal na te bootsen die hij niet begrijpt. Mensen met Aziatische roots reageerden daarop. Sommigen vertelden dat precies die woorden al sinds hun jeugd naar hen worden geroepen. Om hen belachelijk te maken.

Wat mij vooral raakte, waren de reacties daar weer op. Veel witte mensen die reageerden op sociale media, vonden de reactie van Aziatische mensen overdreven. En daar zit voor mij een probleem.

Want wie bepaalt eigenlijk wanneer iemand overdreven reageert op racisme?

Als iemand zegt: “Dit wordt al heel mijn leven naar mij geroepen en het kwetst mij”, waarom zou iemand die dat zelf nooit heeft meegemaakt beter kunnen bepalen wat die woorden betekenen?

Ik noem dat toe-eigening van interpretatiemacht. Niet dat anderen niet mogen meepraten. Natuurlijk wel. Maar meepraten is iets anders dan jouw eigen interpretatie als norm gebruiken voor de ervaring van iemand anders. Ik schreef daarover op sociale media en gebruikte de woorden “sommige witte mensen”.

Afleidingsmanoevre

En toen gebeurde iets bijzonders. Plots ging het nauwelijks nog over het racisme dat Aziatische mensen beschreven. Het ging over mijn gebruik van het woord 'wit'. Ik moest 'blank' zeggen. Wit zou racistisch zijn. En omdat ik wit schreef, werd ik zelf racistisch genoemd.

Ik vond dat behoorlijk ironisch. Ik schrijf over mensen die bepalen wat een ander racistisch of kwetsend mag vinden en vervolgens krijg ik te horen welke woorden ik zelf wel en niet mag gebruiken. Wit is nochtans geen nieuwe term. Wit en blank worden in het Nederlands al eeuwen gebruikt voor mensen met een lichte huidskleur.

Het woord blank heeft daarnaast betekenissen als helder, zuiver en onbezoedeld. Is blank ooit bewust gekozen om witte mensen als superieur voor te stellen? Misschien. Misschien ook niet, ik weet het niet.

Wat we wel weten, is dat woorden niet losstaan van de tijd en de machtsverhoudingen waarin ze gebruikt worden. België heeft een koloniale geschiedenis. Een geschiedenis waarin witte Europeanen andere mensen indeelden, beschreven en beoordeelden vanuit een positie van macht. Waarin ideeën over ras verbonden werden met beschaving, ontwikkeling en superioriteit.

Dan vind ik het niet vreemd dat mensen vandaag ook kritisch kijken naar de woorden waarmee we elkaar benoemen.

'Anti-blank racisme'

In dezelfde discussies lees ik ook vaak reacties van witte Belgen die zeggen dat zij zelf racisme ervaren. Ik wil dat niet zomaar wegwuiven. Een wit persoon kan beledigd, uitgesloten of gediscrimineerd worden. Ook op basis van afkomst of huidskleur.

Maar daarmee komen we bij een onderscheid dat voor mij essentieel is.

Een individuele ervaring met discriminatie is niet automatisch hetzelfde als het structurele machtssysteem racisme. Daarom wil ik witte Belgen die zeggen dat zij op dezelfde manier slachtoffer zijn van racisme een oprechte vraag stellen.

Geloven jullie werkelijk dat witte Belgen als groep minder kans maken op een job omdat ze wit zijn? Dat ze moeilijker een huurwoning vinden omdat ze wit zijn? Dat hun onderwijskansen structureel kleiner worden omdat ze wit zijn? Dat ze telkens opnieuw moeten bewijzen dat ze hier thuishoren? Als het antwoord neen is, dan spreken we niet over dezelfde maatschappelijke werkelijkheid.

En dat onderscheid is belangrijk, want dat is wat racisme betekent.

Opmerkingen die zich opstapelen.
Racistische microagressies.
Deuren die moeilijker opengaan.
Telkens opnieuw voelen dat je wordt bekeken, beoordeeld of bevraagd vanuit je afkomst of huidskleur.

En daar komt nog iets bovenop. Je moet het telkens opnieuw uitleggen. Waarom het racistisch was. Waarom het kwetste. Waarom je niet overdrijft. Waarom je het niet verkeerd begrepen hebt. Alsof jouw ervaring pas geldig wordt nadat je ze voldoende hebt bewezen. Dat is ontzettend vermoeiend. Niet alleen het racisme zelf, maar daarna ook nog de discussie over de vraag of wat jij ervaren hebt wel überhaupt racisme mag heten.

En daar komen we opnieuw bij interpretatiemacht.

Een Aziatische vrouw zegt: “Deze woorden worden al mijn hele leven naar mij geroepen.”

Ons eerste antwoord moet niet zijn dat zij het verkeerd begrijpt. We kunnen ook gewoon luisteren. We kunnen haar geloven.

En misschien moeten degenen die racisme niet op die manier meemaken soms ook kunnen verdragen dat zij voor één keer niet degene zijn die bepalen wat iets betekent.